Συμπληρώθηκαν ήδη 62 χρόνια από την μαύρη εκείνη νύχτα της 6ης πρός 7ην Σεπτεμβρίου 1955, όταν ο μαινόμενος όχλος ύστερα από τον φανατισμό πού δέχτηκε, με κέντρο την Πλατεία Ταξίμ ξεκίνησαν ένα όργιο λεηλασιών, σφαγών και καταστροφών εναντίον των Ελλήνων της Πόλεως. Η νύχτα αυτή χαρακτηρίστηκε και ως η πραγματική άλωση της Πόλεως από τους Οθωμανούς, αφού αυτή η νύχτα έγινε η αιτία να φύγουν πολλοί Ρωμηοί εγκαταλείποντας τα σπίτια, τις περιουσίες τους, τα ιδρύματά τους, τα σχολεία τους, τους τάφους των δικών τους, ζητώντας καταφύγιο στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες. Τα "Σεπτεμβριανά" όπως έμειναν στην ιστορία της Ρωμηοσύνης, ήταν η αρχή ώστε να αδειάσει η Πόλη από το Ρωμαίϊκο στοιχείο, να μειωθεί δραματικά ο αριθμός της, ώστε να πούν ορισμένοι ότι το Πατριαρχείο και η Ρωμηοσύνη οδεύουν πρός το τέλος τους.

    Τα "Σεπτεμβριανά" είναι απόρροια των "Κυπριακών". Τα γεγονότα της Κύπρου το 1955, ήταν η αιτία να ξεκινήσουν όλα αυτά. Την 1η Απριλίου 1955, ξεκινά ο Απελευθερωτικός Αγώνας των Κυπρίων (ΕΟΚΑ) για αυτοδιάθεση. Η Αγγλία η οποία είχε αγοράσει από την Οθωμανική Κυβέρνηση το νησί το 1878, προσπαθεί να παραμείνει όσο περισσότερο μπορεί επάνω στην Μεγαλόνησο, καθοδηγώντας με αριστοτεχνικό τρόπο την Τουρκία ως ένα αντίβαρο, ζητώντας ανύπαρκτες αξιώσεις επάνω στο Νησί. Ας μην ξεχνάμε ότι με την Συνθήκη της Λωζάννης, η Τουρκία σύμφωνα με το άρθρο 20 αποποιείται οποιουδήποτε δικαιώματος επί της Κύπρου. 

     Η Αγγλία για να πετύχει την παραμονή της εκεί, θέλοντας σε αυτά τα σχέδια να βάλει και την Τουρκία, συγκαλεί την περίφημη Τριμερή Διάσκεψη στο Λονδίνο ανάμεσα στην ίδια, την Τουρκία και την Ελλάδα. Έτσι στις 29 Αυγούστου 1955 στο Μέγαρο Λάγκαστερ Χάουζ αρχίζει η διάσκεψη σχετικά με το θέμα της Κύπρου. Μια μέρα νωρίτερα, ο Άγγλος Υπουργός Εξωτερικών Χάρολντ Μάκ Μίλαν, με κρυπτογραφημένο μήνυμά του πρός τον Υπουργό της Τουρκίας Ζορλού, τον ζητά να περιφρουρήσει  η τουρκική πλευρά τα συμφέροντά της επί της νήσου. 

    Το απόγευμα της 5ης Σεπτεμβρίου 1955, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών εγκαταλείπει τις συζητήσεις δηλώνοντας ότι "παύουμε την συμμετοχή μας, εννοείται στην διάσκεψη, για τον λόγο ότι θεωρούμε απαράδεκτο το ελληνικό αίτημα για αυτοδιάθεση της Κύπρου. Αν η Ελλάς επιμένει, ας διαλέξει μεταξύ της Κύπρου και της φιλίας μας".

     Το βράδυ της 5ης πρός 6ην Σεπτεμβρίου το σχέδιο είναι τελείως οργανωμένο. Οι εφημερίδες της Τουρκίας γράφουν για την "αγανάκτηση" του λαού σε σχέση με τους Έλληνες της Πόλης, ζητώντας να τους ξεριζώσουν άπαξ διαπαντός. Την ίδια στιγμή πού οι εφημερίδες γράφουν αυτά, ο μουσουλμάνος φοιτητής Οκτάι Εγκίν από την Ροδόπη, "βάζει" ένα μηχανισμό στο τουρκικό προξενείο της Θεσσαλονίκης. Οι εφημερίδες γράφουν ότι οι Έλληνες έβαλαν εκρηκτικό μηχανισμό στο σπίτι του Κεμάλ προκαλώντας ζημιές. Μάλιστα είχαν δημοσιεύσει και ορισμένες φωτογραφίες. Το σχέδιο ήταν έτοιμο. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1955 το απόγευμα, συγκεντρώνονται στην Πλατεία Ταξίμ εκατοντάδες άνθρωποι προερχόμενοι κυρίως από τα μέρη της Ανατολίας, και ύστερα από πύρινα κηρύγματα, αφού τους είχαν δώσει λοστούς, ξύλα και ρόπαλα, αρχίζουν ένα όργιο λεηλασιών σε κάθε τι το ελληνικό - ρωμαίϊκο. Τα συνθήματα πού ακούγονται είναι: "yikin, kiırin, gıavoyrdour", δηλαδή "σπάστε, γκρεμίστε είναι γκιαούρης" και "kahrolsun gıavourlar" δηλαδή "ανάθεμα στους γκιαούρηδες" δονούν την πλατεία και τους γύρω δρόμους. 

    Η μανία του όχλου δεν περιορίζεται μόνο σε καταστήματα και οικίες. Καταστρέφουν Εκκλησίες, με εικόνες, σκεύη και έργα τέχνης ανεκτίμητης αξίας. Σπάζουν τους τάφους και πετάνε έξω όχι μόνο τα οστά των κεκοιμημένων, αλλά και νεκρούς πού ήταν φρεσκοθαμμένοι. Η Ιερά Μονή Μπαλουκλή καταστρέφεται αφού σπάζονται οι τάφοι των Πατριαρχών και των Μεγάλων Ευεργετών του Γένους, ενώ ο Ηγούμενος Επίσκοπος Παμφύλου Γεράσιμος βασανίζεται και τραυματίζεται βαριά στο κεφάλι. 

    Στα Θεραπειά η Μητρόπολη Δέρκων λεηλατείται, ενώ το σπίτι του Λογιωτάτου Μητροπολίτου Ηλιουπόλεως και Θείρων Γενναδίου με μια πλουσία βιβλιοθήκη, καταστρέφεται. Ο ίδιος ο Μητροπολίτης, μια σημαντική προσωπικότητα του Φαναρίου και της Ρωμηοσύνης της Πόλεως, βασανίζεται φρικτά, πετιέται από την σκάλα, σέρνεται στον δρόμο και εγκαταλείπεται αναίσθητος. Πέθανε λίγες ημέρες μετά τα γεγονότα. 

    Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, το Ζάππειο, το Ζωγράφειο και η Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή, μαζί με άλλα Ρωμαίϊκα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της Πόλεως δέχονται την καταστροφική μανία του όχλου. 

     Ο Μεγάλος Πατριάρχης και οραματιστής της ενότητος Αθηναγόρας, "φυλακισμένος" μία ολόκληρη εβδομάδα πρίν στο Πατριαρχείο, το οποίο φύλαγε μεγάλη στρατιωτική δύναμη, παρακολουθεί, βλέπει και ακούει το κλάμα και το δράμα του ποιμνίου του και  αδυνατεί να βοηθήσει. Με καρτερικότητα σηκώνει τον σταυρό, για μια φορά ακόμα της Πονεμένης Ρωμηοσύνης, και όταν καταλαγιάζουν τα πράγματα καταφέρνει να περιοδεύσει την Πόλη, και να δεί με τα μάτια του την καταστροφή. Προσπαθεί να σκουπίσει τα δάκρυα, και να επουλώσει τις πληγές. Αλλά δεν μπορεί να συγκρατήσει τον Ελληνισμό ο οποίος φεύγει για να γλυτώσει. 

     Οι πρωταγωνιστές των γεγονότων δεν χάρηκαν το έργο τους. Ο Πρωθυπουργός της "νύχτας των κρυστάλλων" μαζί με τον Υπουργό των Εξωτερικών, καταδικάζονται σε θάνατο. Το χωριό Γκιόρζε όπως και άλλα από τα οποία προήλθε το μαινόμενο πλήθος προκαλώντας όλες αυτές τις καταστροφές, καταστράφηκαν τελείως από φωτιά και μεγάλους ισχυρούς σεισμούς. 

     Η Ρωμηοσύνη αιμορραγεί. Οι Εκκλησίες και τα σχολεία αδειάζουν, ενώ ο αριθμός των εναπομεινάντων Ρωμηών μειώνεται δραματικά. Θα μειωθεί ακόμα περισσότερο το 1964, το 1974, το 1981, για να φτάσει στα τέλη του 20ου αιώνος να είναι ελάχιστος. 

    Σήμερα ο Ελληνισμός της Πόλης συνεχίζει να υπάρχει και μάλιστα σε αυξητική τάση, κάτι που χαροποιεί τους Ρωμηούς αλλά και αυτό το Πατριαρχείο, αφού βλέπει και πάλι τις Εκκλησίες και τα Σχολεία γεμάτα, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί και Παιδικός Σταθμός. Όλα αυτά χάρη στον Πατριάρχη μας κύριο Βαρθολομαίο. Οι πληγές από τα "Σεπτεμβριανά" έχουν επουλωθεί, χωρίς να έχουν ξεχαστεί. Το ευτύχημα είναι ότι και Τούρκοι σήμερα αναγνωρίζουν το λάθος τους σχετικά με τα γεγονότα εκείνα. Προσπαθούν και εκείνοι να τονίσουν ότι για όλα αυτά έφταιγε το βαθύ κράτος, πού ήθελε τον ξεριζωμό των Ελλήνων από την Πόλη. 

   Ο Θεός να φυλάει την Πόλη, την Ρωμηοσύνη, το Πατριαρχείο, τον Πατριάρχη  και όλο το Γένος.