Η ιστορική πραγματικότητα είναι ο δικαιότερος κριτής των γεγονότων που  διατρέχουν  γιατί μελετώνται πιο προσεκτικά τα πεπραγμένα  τους  και εξάγεις τα συμπεράσματά σου χωρίς αμφισβητήσεις. Τη Κυριακή η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως τιμά τη μνήμη του ιδρυτή της Αποστόλου Ανδρέα που ήταν και «αυτάδελφος» του πρωτοκορυφαίου Αποστόλου Πέτρου.  Η  συγγενική  αυτή «εξ αίματος» και Χάριτος από τον Χριστό αγχιστεία μας ποτέ δεν καταλύθηκε και αν μεσολάβησαν πικρά συμβάντα. Ἰσως γιατί πάντοτε υπενθυμίζει η Εκκλησιαστική Συνείδηση στους χθεσινούς και στους σημερινούς  κληρονόμους των δύο αυτών Αποστολικών Εδρών τις κοινές εκκλησιαστικές τους ρίζες που επιτακτικά οφείλουν να επιτελέσουν το θέλημα του Ιδρυτή της Εκκλησίας με τη στοργική αντιπελάργηση τους στην «αγάπη Χριστού που πρέπει να συνέχει ημάς» (Β΄ Κορ. ε΄.14).

«Όταν έφθασε η ώρα που είχε καθορίσει ο Θεός» ήλθε στη Κωνσταντινούπολη απεσταλμένος από τη Ρώμη ένας άνθρωπος ονομαζόμενος Άγγελος Ρονκάλλι για να ποιμάνει τους εκεί Ρωμαιοκαθολικούς. Όμως αυτόν τον απασχολούσε από χρόνια μιά διαφορετική σκέψη από εκείνη των γραφειοκρατών της Αγίας Έδρας  που είχαν από μακρού τυποποιημένες θέσεις για το «Ενωτικό πρόβλημα». Δεν πίστευε στο ξελόγιασμα μερικών ορθοδόξων  με τον «προσηλυτισμό» και υιοθέτησε μια πιο ρεαλιστική στάση στη προσεγγίση των Ορθοδόξων και  στόχευσε να μάθει περισσότερα γιά την Εκκλησιολογική συγκρότησή μας, τον θεολογικό  στοχασμό μας και τη μοναστική πνευματικότητα  της  Εκκλησίας της  Ανατολής. ΄Εζησε 10 χρόνια μεταξύ της Ομογένειας της Πόλεως και των δοκιμαζόμενων Ελλήνων απο την Κατοχή και με σοφή διάκριση μας μελέτησε, διατηρώντας άριστες σχέσεις με εγκρατείς στην ιερή επιστήμη αρχιερείς του Φαναρίου. Ως ταπεινός προσκυνητής επανειλημμένα επισκεπτόταν μονές και ιδίως στο  Άγιον  Όρος  για να διαλέγεται με γαλλομαθείς Αγιορείτες, συνήθως γόνους Μικρασιατικών οικογενειών με σπουδές στην Ευρώπη. Έτσι αποθησαύρισε γνώσεις και εμπειρίες  όπως οι παλαιοί  Αποκρισάριοι της Ρώμης στη Βασιλεύσα  Πόλη. Πλουτισμένος με γνώσεις και χαρίσματα προσπάθησε αρχικά  στο Παρίσι  να περισώσει Γάλλους αρχιερείς από τη κατηγορία του «Δοσιλογισμού»  και μετά κλήθηκε στην βυζαντινόμορφη πόλη της Βενετίας και από εκεί χωρίς να επιδιώξει εκλογή σε Πάπα κλήθηκε στο αξίωμα με το όνομα Ιωάννης ΚΓ΄. Βαθιά πεποίθησή του ήταν ότι, «Η Δύση και η Ανατολή αμοιβαία αγνοούμενες  βάδισαν καθε μία απομονωμένη  και σε διαφορετική κατεύθυνση, πράγμα που έκανε ακόμη μεγαλύτερο το σχίσιμο του άρραφου  χιτώνα του Κυρίου».  Στους καρδιναλίους που τον εξέλεξαν από τη πρώτη στιγμή υπενθυμίζει πώς, «ένα μέρος της καρδιάς του θα παραμείνει στην Ανατολή, όπου χρόνια εργάστηκε και επομένως θα τον εμπνέει στις ενέργειές του». Τρεις μήνες μετά την εκλογή του ως Πάπας οραματίζεται μιά σύναξη σαν τη Πεντηκοστή η οποία θα  αναζητούσε την αρμονική σύνθεση της ενότητας της Εκκλησίας, μάλιστα  χωρίς όρια και δεσμά. Γι  αυτό και συγκαλεί στις 25 -1-1959 τη Β΄ Βατικανή Σύνοδο, προκειμένου να  συμπληρώσει το έργο της  διακοπήσας  Α΄ Βατικανής Συνόδου το 1870. Οι συνεδριάσεις  άρχισαν στίς 11 Οκτωβρίου 1962  παρουσία 2300 επισκόπων. Η κίνηση για τη νέα Σύνοδο δεν είναι άσχετη από τη πείρα που απέκτησε ο Πάπας στην Ανατολή για την ενότητα της Εκκλησίας η οποία  κατά τη γνώμη του, «Για να επανέλθει πρέπει να αρχίσει από την ενότητα των καρδιών με προσευχή και με την αναζήτηση του ενός από τον άλλον. Η παλαιά τακτική απέτυχε, νέος τρόπος μελέτης και εμβαθύνσεως στα θέματα της διαστάσεως  πρέπει να εξευρεθούν»

  Ο πατριάρχης Αθηναγόρας αγκάλιασε αυτές τις προθέσεις του Πάπα αλλά ο Ορθόδοξος κόσμος βρισκόταν ακόμη δέσμιος στο πικρό παρελθόν, ακόμη και σε εθνικιστικές επιρροές που εμπόδιζαν να είναι ομόγνωμος και ομόφωνος δεδομένης της επιφυλακτικότητας των Ορθοδόξων απέναντι στις προθέσεις της Ρώμης. Για να υπάρξει σύμπραξη έπρεπε να προηγηθεί ενδορθόδοξη  συνεννόηση κάτι που είχε να συμβεί ουσιαστικά από το 1930 όταν πραγματοποιήθηκε στην Αγιορείτικη μονή του Βατοπεδίου σύναξη εκπροσώπων των Ορθοδόξων Εκκλησιών.  Έτσι, ο Πατριάρχης αποφάσισε το 1961 να συγκαλέσει Πανορθόδοξες Διασκέψεις, κατά το κανονικό προνόμιο που κατέχει ως Πρώτος της κατ' Ανατολάς Εκκλησίας, οι οποίες  ξεκίνησαν αρχικά από τη Ρόδο.  Στη  Β΄ Διάσκεψη, παρά τις αντιδράσεις των ελλαδιτών ταραχοποιών  αποφασίζεται ομόφωναη προσέγγιση  των λοιπών Εκκλησιών και Ομολογιών  για την έναρξη Διαλόγου. Η ασθένεια του γεραρού Προκαθημένου της Ρώμης  Ιωάννης ΚΓ΄ που κατέληξε στις 3 Ιουνίου 1963 σε ηλικία 81 ετών αναστέλλει τις καλές προοπτικές συμπορείας.  Ένα μήνα μετά, στις 3 Ιουλίου 1963, ο πατριάρχης Αθηναγόρας, μετά τον εορτασμό της χιλιετίας του Αγίου Όρους βίσκεται στην Αθήνα και λέγει ενώπιον συνάξεως των ιεραρχών της Ελλάδος για τον κοιμηθέντα Πάπα:  «Προσπάθησε να ανοίξει τις κλειστές θύρες της Δυτικής Εκκλησίας και να εξέλθει του μονολόγου, εντός του οποίου έζη η Εκκλησία αυτή. Αλλά μήπως και εμείς  δεν ωμιλούμεν  εν μονολόγῳ.   Δεν υπάρχει στη ζωή των ανθρώπων τραγικώτερο του μονολόγου. Δύο γεγονότα δεν επέτρεψαν στο πάπα Ιωάννη ΚΓ΄ να ανοίξει πλήρως τις θύρες της Δυτικής Εκκλησίας και να εξέλθει εκείθεν, όπως επιθυμεί διαπύρα, η ασθένειά του και το γεγονός ότι  αι θύραι εκ του πολυχρόνιου κλεισίματος ήταν πολύ δύσκολο  να ανοιχθούν με τη πρώτη προσπάθεια» .

Από τον Ιωάννη ΚΓ’ στον Παύλο Στ’

Ο 211ος διάδοχος του Πάπα, ήταν ο Ιωάννης Μοντίνι ο οποίος εκλέχτηκε στις 23 Ιουνίου 1963 με 52 κανονικές ψήφους επί 80 εκλεκτόρων και θέλωντας να τιμήσει τον Απόστολο των Εθνών έλαβε το όνομα Παύλος Στ΄. Οι προθέσεις του ήταν άγνωστες και ο πατριάρχης Αθηναγόρας δήλωσε ενώπιον της Ιεραρχίας που προαναφέραμε, «ότι ανεξάρτητα από το πρόγραμμά του εμείς έναντι της απομονώσεως ελάβαμε απόφαση να αναζητήσουμε τούς αδελφούς μας  στην Ανατολή και στη Δύση για να συναντηθούμε μαζί τους στη λεωφόρο της Ιστορίας».

Ο νέος Πάπας προγραμματίζει να ξεκινήσει το προσκύνημά του από τα Ιεροσόλυμα, όπως «ανέβηκε» για να συναντήσει τους «στύλους» της Εκκλησίας Αποστόλους Πέτρο και Ιωάννη ο Παύλος για να πιστοποιήσουν τη κλήση της αποστολής του. Αυτή την Θεόθεν ευκαιρία θέλησε να αποδεχθεί ο τότε κληρονόμος της Καθέδρας του αυταδέλφου του Πέτρου, Ανδρέα του Πρωτοκλήτου, ο Κωνσταντινουπόλεως Αθηναγόρας και αποφάσισε να τον  συναντήσει μήπως  συντελεστεί μία  ιστορική δημόσια εκκλησιαστική Πράξη ιερής  Συμφιλιώσεως των Ορθοδόξων και των Ρωμαιοκαθολικών  διαμέσου των εκατέρωθεν  ταγών τους. Αυτό που συνετελέστηκε στα Ιεροσόλυμα στις 6 Ιανουαρίου 1964, στην Οικουμενική Εκκλησία και διεθνώς στην ανθρωπότητα, χαρακτηρίστηκε ως η «ιεροτελεστία της συμφιλιώσεως»!

Τον Μάϊο του 2014,  επαναλήφθηκε με μία νέα Ιερή Συνάντησητων σημερινών διαδόχων τους, του Πάπα Φραγκίσκου και του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, για τον συνεορτασμό της πεντηκονταετίας της ιερότατης πράξεως που ύφανε Ιστορία.  Όμως και αυτή η θεάρεστη Πράξη  προκάλεσε  τις θνητές φλυαρίες μεμψίμοιρων  επικριτών νέων βηματισμών. 

Από την πρώτη επαφή στην Άρση των Αναθεμάτων

Η φύση και ο χαρακτήρας αυτού του Διαλόγου,που άρχισε συμβολικά στα Ιεροσόλυμα, έπρεπε να διευκρινιστεί με ομόφωνη πάλι απόφαση και γι' αυτό συγκλήθηκε στη Ρόδο, από 1 έως την 15 Νοεμβρίου 1964, νέα Διάσκεψη  που αποφάσισε πως ο Διάλογος πρέπει να διεξαχθεί «επί ίσοι όροις» και για να επιλέξει και  με ποίους  πρέπει να γίνει και επίσημα να τους ανακοινωθεί.  Στη τελευταία συνεδρία της Β΄ Βατικανής Συνόδου αναβαθμίζεται η Αντιπροσωπεία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και αναζητούνται Πράξεις επαναπροσεγγίσεως. Αναζητούνται τρόποι για να φωταγωγηθεί η Συνείδηση της Εκκλησίας για εκατέρωθεν πλάνες και  επισημαίνεται η ανάγκη μελέτης της ιστορικότητας κάποιων γεγονότων. Ένα εξ αυτών ήταν αν υπήρξαν κανονικά αναθέματαμεταξύ των δύο Θρόνων το 1054  για να σημειωθεί  το σχίσμα  και γιατί αυτό δεν χρειάστηκε να αναφερθεί και να αρθεί  προ της Συνόδου της Φλωρεντίας το 1439. Μήπως συνέβη κάποια παρεξήγηση μεταξύ ζηλωτή μοναχού λιβελογράφου και θυμώδους Λατίνου απεσταλμένου που ανταπάντησε γεγονός που άναψε τον καυγά και ερμηνεύθηκε ως αναθεματισμός;  Τελικά αποφασίζεται να συντελεστεί η Άρσητων λεγόμενων Αναθεμάτων, μόνον και μόνον για λόγους ποιμαντικούς, την Τρίτη 7 Δεκεμβρίου 1965, στο Βατικανό  και στο Φανάρι,γιατί είχε προκληθεί αρκετή ταραχή από τη «σπινθηρίζουσα» αντιρρητική γνωστή εξαλλοσύνη  ότι αυτό πρέπει να είναι προϋπόθεση κάθε Διαλόγου με τη Ρώμη !

Την επομένη, 8 Δεκεμβρίου 1965, κατακλείεται η τέταρτη φάση  της Βατικανής Συνόδου που παρήγαγε σημαντικό έργο με τις 16 κανονικές πράξεις για τις οποίες ζητήθηκε ο σχολιασμός και τελικά η γνώμη και η συμβουλή των ορθοδόξων παρατηρητών θέτοντας όρια στην απόλυτη μοναρχία του Πάπα, εξαίροντας την γενική και την κατά τόπους συνοδικότητα. Μεταβάλλει την  κληρικοκυριαρχία και την εξουσία της  σε διακονία, αλλά και επιβάλλει την αγία απλότητα στη λατρεία και στις διεκκλησιαστικές σχέσεις, την εγκαρδιότητα και την μέριμνα για την ολότελα ειλικρινή συμπεριφορά κατά την αρχαία αποστολική ρήτρα του Βικεντίου εκ Λειρίνης, «Ότι παντού και υπό πάντων πάντοτε επιστεύθηκε»,  υιοθετώντας και την Παύλεια ρήση ότι, «εξ ανάγκης και μετάθεση νόμου γίνεται» (Εβρ. ζ΄ 12), πολύ περισσότερο για καιρικούς κανόνες περί συμπροσευχής!

Συνάντηση στη «σκιά» των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου

Το 1966 γίνεται η άμεση επίσκεψη εκπροσώπου του Φαναρίου στις καθέδρες των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών προς ενημέρωσή τους και ανταλλαγή απόψεων επί της ειρηνικής πορείας προς καταλλαγή.  Διαπιστώνεται πλήρης επίγνωση του οικουμενικού ανοίγματος και συνεχίζονται οι επαφές δι΄ αλληλογραφίας  μεταξύ Βατικανού  και  Φαναρίου,  που κορυφώνονται με κατακλείδα τον συνεορτασμό της πρώτης επετείου Άρσεως των Αναθεμάτων. Φαίνεται ότι το νέο κλίμα στις σχέσεις Παλαιάς και Νέας Ρώμης διακατέχεται από τη πνοή του Παρακλήτου και ανοίγει νέες προοπτικές το 1967. Προσκαλείται η Εκκλησία της Νέας Ρώμης να συνεορτάσει την 19η εκατονταετία της μετακομιδής των ιερών λειψάνων Πέτρου και Παύλου από τις κατακόμβες  στις νεόκτιστες τεράστιες βασιλικές του τόπου του μαρτυρίου τους, συμπροσευχόμενοι (29 Ιουνίου),  ενώπιον  των πάνσεπτων  «καρών»(κεφαλών) τους,  που βρίσκονται στην αρχαία Καθέδρα του Ρώμης στο Λατερανό! Ήταν μία συγκλονιστική συνάντηση  των δύο Θρόνων της Ρώμης  ενώπιον των εκ παλαιού δύο «στύλων» τηςΜίας  Εκκλησίας. Αυτή η συνάντηση εκπροσώπων των δύο Θρόνων της Ρώμης εγκαινίασε τις εκατέρωθεν ανταλλαγές εκπροσώπων  και τις θεμιτές  συμπροσευχές  τους κατά τις Θρονικές εορτέςτους που μέχρι σήμερα συνεχίζονται και καταγράφουν  μηνύματα  που πλουτίζουν τα συμβολικά κείμενα  με  περισπούδαστη νέα  Εκκλησιολογία, αυτή που δείχνει πως: «Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει» (Β΄ Κορ. ε΄.8). Εξ αφορμής αυτής της συμπροσευχής  ο πάπας  Παύλος Στ΄ ανέπτυξε και τις σύγχρονες υποχρεώσεις των Εκκλησιών εκ του μαρτυρίου των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου.

Ο Πάπας Παύλος Στ στο Οικουμενικό Πατριαρχείο

Η  δεύτερη εκκλησιαστική Πράξη ύψιστης ιστορικής σημασίας, μετά εκείνη των Ιεροσολύμων του 1964,  ήταν η αιφνίδια αγγελία της επίσημης μεταβάσεως του πάπα Παύλου Στ΄ στην Καθέδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο  Φανάρι στις 25 Ιουλίου 1967. Η Πράξη αυτή έδωσε απτή μαρτυρία της απόλυτα  κανονικής «συμφωνίας» για την από κοινού οικοδόμηση του Διαλόγου της τέλειας αγαπητικής πλέον σχέσεως «που αποτελεί το  μείζον των εντολών» του Ιησού Χριστού (Μαρκ. ιβ΄ 31).Η είδηση της μεταβάσεως του πάπα Παύλου στο Φανάρι αγγέλλεται στις 15 Ιουλίου και ως πρωτοφανής προκαλεί παγκόσμια συγκίνηση. Μόνον στην Ελλάδα επικρατεί περίεργη αγκύλωση γιατί ενδημούν οι αφελείς ζηλωτικές αστειότητες άλλων εποχών από μυθεύματα και φαντασιώσεις.  Η σοβαρότητα αυτής της επίσημης επισκέψεως είχε μεγάλη σημασία για το κύρος της Καθέδρας της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως μεταξύ των λοιπών Ορθοδόξων Εκκλησιών και έπρεπε  η οργάνωσή της να είναι άψογη. Με την «κατά Τάξη» διεξαγωγή της ασχολήθηκε ειδική επιτροπή που καθόρισε τα πάντα και το κείμενο ειδικά της ιεροτελεστίας τυπώθηκε ιδιαιτέρως.  Αυτή η Τάξη επαναλήφθηκε και κατά τις Θρονικές εορτές (30 Νοεμβρίου) όταν το Φανάρι  υποδέχθηκε τους δύο επόμενους Πάπες που το επισκέφθηκαν. Συγκεκριμένα  στις 30 Νοεμβρίου 1979 ο Πάπας  Ιωάννης-Παύλος Β΄ και στις 30 Νοεμβρίου 2006 ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄. Από τότε  επί μισό αιώνα κανείς ποτέ δεν σκανδαλίστηκε για την Τάξη αυτή όπως διατείνονται  νεόκοποι «ομολογητές»! Τα της πρώτης επισκέψεως Πάπα στο Φανάρι τα περιέγραψα ήδη στον ιστορικό τόμο των «Ειρηνοποιών» μου (σελ. 202-296), που εκδόθηκε ελληνικά και γαλλικά το 1971 και 1972 και θεωρείται η πρώτη επίσημη ιστορική πηγή των τότε γεγονότων από τη διεθνή βιβλιογραφία, μαζί με τον ιστορικό «Τόμο Αγάπης» που περιέχει τα κείμενα και έχει από 40ετίας εξαντληθεί.

Ο Φραγκίσκος στον αδελφό του Βαρθολομαίο  

Η επίσκεψη του Πάπα Φραγκίσκου στο Φανάρι, που ξεκινάει σήμερα και θα κορυφωθεί αύριο, είναι η τέταρτηεπίσκεψη Ρωμαίου Προκαθημένου μέσα σε μισό αιώνα. Ο σημερινός Πάπας γόνος Ιταλών μεταναστών στην Αργεντινή  έχει δώσει δείγματα των πολλών χαρισμάτων του καλού και πιστού ποιμενάρχη  απαλλαγμένου από την στενότητα αντιλήψεων άλλων εποχών και μπορεί να εξελιχθεί σε ένα νέο Πάπα Ιωάννη Η΄, πραγματοποιόντας και τους οραματισμούς του πάπα Ιωάννη ΚΓ΄ για την  επαναπροσέγγιση των ιστορικών Εκκλησιών μας. Άν κάποτε η επέκταση του ελέγχου της κανονικότητας της εκπτώσεως του πατριάρχου Ιγνατίου και της εκλογής του ιερού Φωτίου αμφισβήτησε τα της ισοτιμίας της Νέα Ρώμης προς  την Παλαιά και έδειξε  διάθεση επιβολής επικυριαρχίας του πρώτου στο δεύτερο Θρόνο της Ρώμης προκαλώντας την πρώτη μεγάλη ρήξη, ο πάπας Ιωάννης Η΄ ως Pontifex, δηλαδή ως «γεφυροποιός», θέλησε με σωφροσύνη  να διορθώσει τις αντιθέσεις  και συγκάλεσε σε συμφωνία με τον ιερό Φώτιο, την Ενωτική Σύνοδο του 879-880 που διέγραψε το  αντιρρητικό κλίμα των προηγηθέντων τότε Συνόδων «καθ΄ήν γέγονεν ειρήνη τῃ Εκκλησίᾳ». Αυτή είναι και η μόνη Σύνοδος που πρέπει να αναγνωριστεί με τη «συμφωνία» των δύο Θρόνων ως η Η΄ Οικουμενική Σύνοδος, όπως υπέδειξε η σοβαρή έρευνα και μελέτη του διακεκριμένου θεολόγου  π. Johan Melier "A Successful Council of Union" που εξέδωσε το 1975  το Ίδρυμα Πατερικών Mελετών της μονής Βλατάδων. Οι προτεινόμενες δύο τοπικές Σύνοδοι  για τις οποίες υπερμαχούν  οι περιφερόμενοι πολεμοχαρείς «θεολόγοι» που με φιλοδωρούν με υβριστικές ετικέτες επειδή ορθοτομώ ας καταλάβουν ότι η άντληση επιχειρημάτων  από την επιθετική  λιβελογραφία του παρελθόντος τελείωσε!  Καιρός επέστη να αποκατασταθεί παγκόσμια η Ορθοδοξία την οποία και λατρευτικά ακόμη επικαλούνται όλες οι ιστορικές μορφές της στρατευόμενης Εκκλησίας. Το Πνεύμα του Θεού, παρά  την ανθρώπινη αδυναμία και μικροφροσύνη μας οδηγεί την Εκκλησία στην Καθολική Ορθοδοξία, όπως έγραψε το 1970 ο αείμνηστος σοφός διδάσκαλός μου καθηγητής Λεωνίδας Φιλιππίδης στο μελέτημά του: Η  από  Παλαιάς και Νέας Ρώμης  κίνησις  προς επάνοδον του πληρώματος της Εκκλησίας του Χριστού  εις την αρχικήν Ενότητα.-

  Α.Π.

Σημείωση Αmen.gr: Απαγορεύεται η καθοιονδήποτε τρόπο ολική ή μερική αναδημοσίευση του παρόντος άρθρου και του φωτογραφικού υλικού που το συνοδεύει - όπως άλλωστε ισχύει για το σύνολο των ρεπορτάζ, άρθρων, αφιερωμάτων καθώς και του οπτικοακουστικού υλικού της παρούσας Πύλης Εκκλησιαστικών Ειδήσεων- χωρίς την προηγούμενη έγγραφη άδεια του Amen.gr.

Φωτογραφίες

1. Η υποδοχή στο αεροδρόμιο του Αγίου Στεφάνου.

2. Η ιεροτελεστία στην πατριαρχική Καθέδρα του Φαναρίου.

3. Ο πάπας Παύλος Στ΄φέρων τα δώρα του Πατριαρχείου.

4. Προσεύχεται μέσα στην Αγιά Σοφιά.

5. Ο αποχαιρετισμός του Πάπα από τον Πατριάρχη και τον συγγραφέα. 

6. Από την συνάντηση Πάπα Φραγκίσκου-Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στα Ιεροσόλυμα, τον Μάιο του 2014

Σημ. Οι φωτογραφίες  προέρχονται από την πρώτη επίσκεψη πάπα στο Φανάρι, το 1967, και την απόδοση σε αυτόν των τιμών Προκαθημένου της ιερής Αποστολικής Καθέδρας της Ρώμης. Ο πάπας Παύλος Στ΄ και η προελθούσα από αυτόν Ιεραρχία φέρουν διάσημο του αρχιερατικού αξιώματος όπως πάντοτε δεχόταν η ορθόδοξη Ανατολή και ο κατεξοχήν πολέμιος του «Θείω δικαίω» παπικού αξιώματος Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός! Άλλωστε  γιατί να το κρύπτουν αυτό οι σημερινοί μιμητές  του; 

Βίος Αθηναγόρα 082, 084, 085. 087, 086