Παρακολουθῶ μέ μεγάλο ἐνδιαφέρον καί ἀγωνία τά πολλά προβλήματα, τά ὁποῖα ἀντιμετωπίζει ἡ Ὀρθοδοξία σήμερα καί τά ὁποῖα θέτουν σέ κίνδυνο τήν ἑνότητά της, ἀλλά καί ἐπηρεάζουν πολύ ἀρνητικά τό ἔργο της.

Ἕνα ἀπό τά αὐτά προβλήματα, τό ὁποῖο βασανίζει ἐπί μακρό χρονικό διάστημα τήν Ὀρθοδοξία εἶναι τό ἐκκλησιαστικό θέμα τῆς Οὐκρανίας μέ τίς πολλαπλές δικαιοδοσίες του καί τίς ἐριστικές διαθέσεις καί ἀπαιτήσεις ἔσωθεν καί ἔξωθεν τῆς Οὐκρανίας. Καί τώρα εὑρίσκεται ἀνοικτό τό πρόβλημα καί μεταξύ άλλων και ένα αίτημα προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο για την παραχώρηση τῆς Αὐτοκεφαλίας στήν Οὐκρανική Ἐκκλησία, τό ὁποῖον ἀνέθεσεν τό συνολικό θέμα σέ Ἐπιτροπή πρός ἒξέτασιν.

Στό παρόν σημείωμα ἐπιιθυμῶ νά ἐξωτερικεύσω ὁρισμένες πρόχειρες σκέψεις, οἱ ὁποῖες μέ ἀπασχολοῦν ἀρκετά χρόνια: Εἶναι δυνατόν νά ἀνακηρυχθεῖ ἡ Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας Αὐτοκέφαλος ἤ ὄχι; Ἤ διαφορετικά: Γιατί δέν μπορεῖ νά ἀνακηρυχθεῖ ἡ Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας σέ Αὐτοκέφαλη; Καί ἐάν ναί, ποιό Τμῆμα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας μπορεῖ νά λάβει τήν Αὐτοκεφαλία; Μόνον ἕνα ἤ δύο ἤ τρία, ἤ ὁλόκληρη ἡ Ἐκκλησία Οὐκρανίας;

Σύντομες ἀναφορές στήν ἐξέλιξη τῶν Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν στήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ

Ἤδη ἀπό τούς πρώτους αἰῶνες τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἐκκλησίας ἔθεωρήθη ἀναγκαῖο νά ὑπάρχουν αὐτόνομες διοικητικές περιοχές τῆς Ἐκκλησίας: Ἐνοριακές, λειτουργικές ἑνότητες μέ κέντρο τήν Θεία Εὐχαριστία, ἐπισκοπικές ἑνότητες μέ ἐπί κεφαλῆς τόν ἐπίσκοπο, μητροπολιτικές ἑνότητες μέ ἐπί κεφαλῆς τόν Μητροπολίτη καί Πρόεδρο τῆς Μητροπολιτικῆς Συνόδου, εὐρύτερες περιφερειακές ἐκκλησιαστικές ἑνότητες μέ κέντρο τήν πολιτική πρωτεύουσα, οἱ ὁποῖες τελικά ἀναπτύχθηκαν, σύμφωνα καί μέ πολιτικά καί ποιμαντικά κριτήρια στά πέντε ἐκκλησιαστικά Κέντρα τῆς γνωστῆς Πενταρχίας, τά ὁποῖα χαρακτηρίστηκαν Πατριαρχεῖα κατά τά μέσα τοῦ πέμπτου αἰῶνος καί μέ τίς ἀποφάσεις τῆς 4ης Οἰκουμενικῆς Συνόδου τῆς Χαλκηδόνος τό 451. Κατ’ ἀρχήν ἡ ἐξέλιξη αὐτή δημιουργήθηκε ὄχι μέ Κανόνες ἤ διοικητικές πράξεις, ἀλλά σύμφωνα μέ τίς πραγματικές ἀνάγκες τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖες ἐδημιούργησαν ἕνα ἔθος, τό ὁποῖον ἔγινε ἀποδεκτό, διότι αὐτό ἐπέβαλλε συνεχῶς ἡ ποιμαντική καί ἱεραποστολική ἀναγκαιότητα. Αὐτό τό ἔθος ἔγινε ἀποδεκτό καί ἀπό τήν πρώτη Οἰκουμενική Σύνοδο τῆς Νίκαιας τό 325 μέ τόν 6ο Κανόνα της ἀποφασίζοντας: «Τά ἀρχαῖα ἔθη κρατείτω...». Βάσει τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς διατηρήθηκε ἡ αὐτονομία τῶν ἐκκλησιαστικῶν περιοχῶν μέ τά γνωστά Κέντρα Ρώμης, Ἀλεξάνδρειας καί Ἀντιόχειας. Ἡ καθιερωμένη, λοιπόν, πράξη στήν Ἐκκλησία ἔγινε, καί ἀργότερα γινόταν, σεβαστή ἀπό ὁλόκληρο τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας: «Τά ἀρχαῖα ἔθη κρατείτω»! Οἱ Κανόνες ἐπικύρωναν καί προστάτευαν ὀρθές λύσεις. Δέν ἐμπόδιζαν νέες καί ἀναγκαῖες ἐξελίξεις! Ὅπου δέ καταπατούνταν δικαιώματα καί ἐλευθερίες ἐρχόταν ἡ Ἐκκλησία καί ἀπαγόρευε μέ Κανόνες ἀπαγορευτικούς τίς ἐκμεταλεύσεις καί τίς παρατυπίες αὐτές, μέχρι καί τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἀναμείξεως καί ἐπισκόπων στά ἐσωτερικά τῶν γειτονικῶν ἐπισκοπῶν.

Ἡ μεταφορά τῆς πρωτεύουσας τοῦ Ρωμαϊκοῦ Κράτους στήν Κωνσταντινούπολη μέ τήν δημιουργία τῆς Νέας Ρώμης εἶχε καί ὡς λογική συνέπεια τήν ἀνύψωση τῆς Ἐκκλησίας αὐτῆς «διά τό εἶναι αὐτήν Νέαν Ρώμην» μέ τόν 3ο Κανόνα τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου Κωνσταντινουπόλεως τό 381. Λόγω διοικητικῶν καί ποιμαντικῶν λόγων ἀνύψωσε ἡ Δ΄ Οἰκουμενική Σύνοδος Χαλκηδόνος τό 451 τόν Θρόνο Ἱεροσολύμων εἰς αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν. Ἔτσι τό 451 συμπληρώθηκε ἡ γνωστή Πενταρχία, ἡ ὁποία ἔπαιξε σημαντικό ρόλο γιά τήν διοίκηση τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Γ΄ Οἰκουμενική Σύνοδος στήν Ἔφεσο τό 431 παραχώρησε καί στήν Ἐκκλησία Κύπρου τό Αὐτοκέφαλο. Διαπιστώνεται, λοιπόν, ὅτι ἡ δομή τῆς Ἐκκλησίας ἐξελίσσεται ἱστορικά καί ἐπικυρώνεται συνοδικά καί κανονικά σύμφωνα μέ τίς πραγματικές ἀνάγκες τῶν πιστῶν καί μέ τά πολιτικοκοινωνικά δεδομένα γιά νά ἀνταποκρίνεται ἡ Ἐκκλησία ὅσον τό δυνατόν καλύτερα στά ἑκάστοτε ἐμφανιζόμενα προβλήματα. Οἰ κανονικές διαδικασίες καί ἀποφάσεις ἀκολούθησαν καί ἀνταποκρίθηκαν στίς πραγματικές ἐξελίξεις. Ποιός θά μποροῦσε νά σκεφθεῖ στίς ἀρχές τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, ὅτι τόν πέμπτο αἰῶνα θά εἶχε δημιουργηθεῖ αὐτή ἡ ὀργάνωση τῆς Ἐκκλησίας καί μάλιστα στή συγκεκριμένη διοικητική μορφή τῶν ἐνοριῶν, τῶν ἐπισκοπῶν, τῶν μητροπόλεων καί τῆς σημαντικῆς δομῆς τῆς Πενταρχίας;

Τήν βασική αὐτή ἀρχή τῆς διοικητικῆς μορφῆς τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία ἴσχυσε τήν πρώτη χιλιετία στήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ Ἀνατολῆς καί Δύσεως, ἐφάρμοσε καί ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία τῆς Ἀνατολῆς γιά τήν ἐξέλιξη τῶν δομῶν της ἀνάλογα μέ τίς ἱστορικές ἐξελίξεις στούς κόλπους της κατά τήν Β΄χιλιετία. Πολλές φορές μέ ὀδύνες καί ταλαιπωρεῖες μέσα στό ἐκκλησιαστικό σῶμα, ὅμως μέ ἐκκλησιολογικές καί ποιμαντικές συνέπειες ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖον, μέ ἄκρα συγκατάβαση καί πάντοτε γιά τό συμφέρον τῆς καθόλου Ὀρθοδοξίας καί εἰς βάρος τῶν δικῶν της συμφερόντων, προχωροῦσε στίς κανονικές διαδικασίες καί παραχωροῦσε στίς θυγατρικές Ἐκκλησίες τήν δυνατότητα αὐτονομήσεως μέ τήν ἀναγνώριση σέ αὐτές τοῦ Αὐτοκεφάλου καί σέ μερικές ἀπό αὐτές καί τήν Πατριαρχικήν ἀξία, μέ τήν ἔκδοση τῶν σχετικῶν Συνοδικῶν καί Πατριαρχικῶν Τόμων, παραιτούμενο καί θυσιάζοντας πολλές φορές τεράστιες δικαιοδοσιακές ἐκκλησιαστικές περιοχές. Ἀποτελεῖ πλέον ὄχι μόνον διαρκή παράδοση, ἀλλά καί «πάγιον ἔθος» καί γεγονός ἀναμφισβήτητο, ὅτι τήν Β΄ χιλετία ὅλες οἱ Ἐκκλησίες ἔλαβαν τό Αὐτοκέφαλον καί μερικές τήν Πατριαρχική ἀξία ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖον, τό ὁποῖον εἶναι καί τό συντονιστικό ὄργανο ὁλοκλήρου τῆς Ὀρθοδοξίας, ὅπως ἀπεδείχθη περίτρανα καί κατά τήν προετοιμασία, σύγκληση καί πραγματοποίηση τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τόν Ἰούνιο τοῦ 2016 στήν Κρήτη.

Πρώτη στή σειρά τῆς Αὐτοκεφαλοποιήσεως κατά τήν Β΄ χιλιετία ὑπῆρξεν ἡ ἐκκλησιαστική περιοχή τῆς ἱ. Μητροπόλεως Μόσχας ἀπό τήν δικαιοδοσία τῆς Μητέρας Ἐκκλησίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τό ὁποῖο παραχώρησε στή Μητρόπολη αὐτή αρχικά τό Αύτοκέφαλο και κατόπιν, το 1589, την Πατριαρχική ἀξία μέ τήν ἔκδοση τοῦ σχετικοῦ Συνοδικοῦ καί Πατριαρχικοῦ Τόμου. Τό Πατριαρχεῖο Μόσχας τοποθετήθηκε στήν Πέμπτη θέση τῆς ἐκκλησιαστικῆς τάξεως τῶν Διπτύχων. Ἡ Πράξη αὐτή τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ὑπῆρξε μιά γεναία, ἔστω καί ὀδυνηρή πράξη τῆς Μητρός Ἐκκλησίας πρός τήν θυγατέρα της Ἐκκλησία, ἡ ὁποία μέ τόν τρόπο αὐτό ἀνεξαρτητοποιήθηκε ἀπό τήν διοικητική δικαιοδοσία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καί κατέστη Ἀδελφή Ἐκκλησία. Αὐτό δέν ἦταν θυσία τῆς Μητρός Ἐκκλησίας, ἀλλά καί μείωση τῆς γεωγραφικῆς δικαιοδοσίας της; Γιά αὐτή τήν μητρική θυσία ἐτόνιζε στήν Κωνσταντινούπολη ὁ Πατριάρχης Μόσχας Ἀλέξιος ὁ Α’ κατά τήν ἐκεῖ ἐπίσκεψή του, ὅτι ἡ Ρωσσική Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία δέν θά λησμονήσει ποτέ ὅτι δέχθηκε ἀπό τό Βυζάντιο τόν «μαργαρίτη» τῆς χριστιανικῆς πίστεως καί ὅτι πάντα θά ἐνθυμεῖται μέ εὐγνωμοσύνη τήν μητρική φροντίδα τῆς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως καί τήν ἱστορική ἐκείνη ἡμέρα, ὅταν ἡ Μητέρα Ἐκκλησία ἐδώρησε τό Αὐτοκέφαλο στήν Ρωσσική Ἐκκλησία.[1] Βέβαια τήν ὁμολογία αὐτή τοῦ Πατριάρχου Μόσχας Ἀλεξίου τοῦ Α΄ τήν ἔχουν λησμονήσει πολλοί καί κατά συνέπεια συμπεριφέρονται καί ἀναλόγως θέτοντας σέ κίνδυνο καί τήν ἑνότητα τῆς Ὀρθοδοξίας. Εἶναι, λοιπόν, ἄξιον ἀπορίας, γιατί σήμερα τόσον ἀπό τό Πατριαρχεῖον Μόσχας ὅσον καί ἀπό ὁρισμένα ἄλλα ὑψηλόβαθμα στελέχη ἀπό ἄλλες Αὐτοκέφαλες Ἐκκλησίες διαδίδεται ὁ ὑπερφύαλος ἰσχυρισμός ὡς ἐπίδειξη ἰσχύος, ὅτι τό Πατριαρχεῖον Μόσχας εἶναι τό πολυπληθέστερον καί ὡς ἐκ τούτου δέν ἐπιτρέπεται νά ἀγνοεῖται ἡ ἄποψή του καί ἡ ὁποιαδήποτε στάση του! Παρόμοια ἀκούσθηκαν δυστυχῶς καί σέ σχέση μέ τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας στήν Κρήτη τόν Ἰούνιο τοῦ 2016, λόγω τῆς ἀδικαιολόγητης ἀπουσίας τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας καί τῶν Πατριαρχείων Ἀντιοχείας, Βουλγαρίας καί Γεωργίας ἀπό τήν Σύνοδο ἐκείνη. Τά μεγέθη καί οἱ ἀριθμοί δέν προσδίδουν δικαιώματα καί ἐξουσίες.

Τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο χορήγησε τό Αὐτοκέφαλο καί τήν Πατριαρχική ἀξία στίς Ἐκκλησίες τῆς Σερβίας τό 1922, τῆς Ρουμανίας τό 1925, τῆς Βουλγαρίας τό 1961 καί τῆς Γεωργίας τό 1990. Τό 1850 παρεχώρησε τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο τό Αὐτοκέφαλο στήν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, στήν Ἐκκλησία τῆς Πολωνίας τό 1924, στήν Ἐκκλησία τῆς Ἀλβανίας τό 1937 καί στήν Ἐκκλησία τῆς Τσεχίας καί Σλοβακίας τό 1998.

Αὐτή εἶναι ἡ ἱστορική ἐξέλιξη τῆς δομῆς τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκλησίας σήμερα καί ὁ ρόλος διακονίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου γιά τήν νόμιμη καί κανονική ὀργάνωση τῶν Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν μέ ὅλες τίς περιπετειώδεις ἐξελίξεις των καί τίς δυσκολίες, ὁποῖες εἶχαν ἐμφανισθεῖ κατά τήν ροή τῶν αἰώνων στό παρελθόν, ἀλλά καί τίς σύγχρονες ἐντάσεις, οἱ ὁποῖες ταλαιπωροῦν κατ’ ἐπανάληψη ὁλόκληρη τήν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία, γιά τίς ὁποῖες ὅμως δέν θά γίνει λόγος ἐδῶ, ἀλλά καί τίς ὁποῖες γνωρίζομε ὅλοι.

Καί τώρα ἐμφανίζεται ἕνα νέο πολύπλοκο πρόβλημα, τό ὁποῖο ἀναμένει τήν σωστή ἀντιμετώπισή του:

Εἶναι δυνατόν νά ἀποκτήσει ἡ Ἐκκλησία τῆς Ουκρανίας Αὐτοκέφαλο;

Τό θέμα αὐτό τῆς ἀνακηρύξεως ἤ ὄχι τῆς Οὐκρανικῆς Ἐκκλησίας εἰς Αὐτοκέφαλον, ὅπως τίθεται σήμερα γιά ἕνα τμῆμα τοῦ Οὐκρανικοῦ χριστιανισμοῦ, δημιουργεῖ ἀσφαλῶς μεγάλα προβλήματα καί κινδυνεύει νά ἐπέλθῃ μέγα σχίσμα στούς κόλπους τῆς Ὀρθοδοξίας καί μέ ὀδυνηρή ἐμπλοκή τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καί τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας, τό ὁποῖο ἀπορρίπτει καθ’ ὑπερβολήν κάθε σκέψη ανακήρυξης του Αυτοκεφάλου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας.

Νομίζω, ὅτι ἐάν παραμείνῃ τό θέμα ὡς ἔχει δέν θά λυθῇ τό γενικώτερον πρόβλημα τῆς Ἐκκλησίας ὁλοκλήρου τῆς Οὐκρανίας. Ὁ λαός της ταλαιπωρεῖται ὀδυνηρά στήν σημερινή κρίση, μετά τήν κοινωνικοπολιτική ἀλλαγή στήν Ἀνατολική Εὐρώπη τόσον πολιτικά ὅσον καί ἐκκλησιαστικά. Οἱ ἐξαρτήσεις μέ κέντρα καί βάσεις ἐκτός τῆς Οὐκρανίας, τόσον τά ἐκκλησιαστικά ὅσον καί τά πολιτικά ἐπιθυμοῦν μέ κάθε τρόπο νά διατηρήσουν, ἀλλά καί νά αὐξήσουν τήν ἐπιρροή καί τήν δύναμή των μέσα στήν Οὐκρανία. Δέν ἀναμυγνύομαι στά πολιτικά προβλήματα. Ὁ λαός ὅμως τῆς Οὐκρανίας, ἀνεξαρτήτως παρατάξεων, πολιτικῶν ἀρχῶν καί θρησκευτικῶν πεποιθήσεων καί δικαιοδοσιῶν, περιμένει ἀγωνιωδῶς καί ἔχει ἄμεση ἀνάγκη εἰρηνεύσεως καί καταλλαγῆς.

Θεωρῶ ὅτι καί γιά τόν σκοπό αὐτό μακροπρόθεσμα εἶναι πολύ χρήσιμο καί ἀναγκαῖο γιά ὁλόκληρο τόν λαό τῆς Οὐκρανίας νά διευρυνθεῖ τό ἐκκλησιαστικό θέμα τῆς Οὐκρανίας καί κατά συνέπεια νά μήν παραμένουν τά δύο Πατριαρχεῖα, τό Σεπτόν Οἰκουμενικόν καί τό τῆς Ρωσίας ὡς ἀντιμαχόμενα.

Τί ἐννοῶ

Ὁ πληθυσμός ὁλοκλήρου τῆς Οὐκρανίας ἔχει στή μεγαλύτερή του πλειοψηφία θρησκευτικότητα Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς προελεύσεως καί ταυτότητος. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι παρά τίς σχισματικές καταστάσεις μεταξύ τῶν Ὀρθοδόξων καί τήν ὕπαρξη τῶν Ἑλληνο-Καθολικῶν-Οὐνιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀναδιοργανώθηκαν προκλητικά μετά τίς πολιτικές ἀλλάγές στήν Ἀνατολική Εὐρώπη καί τήν ἀνεξαρτητοποίηση τῆς Οὐκρανίας, διαπιστώνεται, ὅτι ὡς πρός τό περιεχόμενο τῆς πίστεως καί τόν τρόπο ἐκφράσεώς της, κυρίως στή λειτουργική των ζωή, ὑπάρχει μία διάχυτη, ἄτυπη καί μή πραγματοποιουμένη ἐσωτερική, θά ἔλεγα, ἑνότητα μεταξύ ὅλων, ἐάν δέν ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τά διοικητικά ἐκκλησιαστικά κατεστημένα ἐντός τῆς Οὐκρανίας, τά ὁποῖα ἔχουν τήν ἕδρα των ἐκτός Οὐκρανίας καί δεσμεύουν τίς ἐκκλησιαστικές διοικήσεις ἐντός τῆς Οὐκρανίας, δημιουργώντας σχισματικές καταστάσεις καί ἐμποδίζοντας μιά εἰρηνική καί ἁρμονική συνεργασία μεταξύ των. Ἀπεναντίας αὐξάνουν οἱ ἀντιπαλότητες καί οἱ ἀνισότητες, ἀκριβῶς καί λόγω τῆς ἄνισης στήριξης καί βοήθειας ἀπό τούς ἐξωτερικούς παράγοντες. Αὐτή ἡ κατάσταση δημιουργεῖ καί τά περισσότερα προβλήματα.

Τό μέλλον τῆς Οὐκρανικῆς Ἐκκλησίας, νομίζω, ὅτι μπορεῖ νά ἐκφρασθεῖ σάν ἕνα ὅραμα, τό ὁποῖο ὅμως δέν εἶναι ἀνεφάρμοστη οὐτοπία! Πολλές ἐξελίξεις στήν ὑπερδισχιλιετή ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ πρίν ἀπό τήν πραγματοποίησή των θά μποροῦσαν νά θεωρηθοῦν ὡς Οὐτοπίες. Καί ὅμως ἔγιναν!

Καί ἐξηγοῦμαι: Ἐάν συμφωνήσουν ὅλες οἱ Ἐκκλησιαστικές δικαιοδοσίες τῆς Οὐκρανίας μέ ἀνατολική ὀρθόδοξη ἔκφραση καί παράδοση – συμπεριλαμβανομένων ασφαλώς και των Ελληνο-Καθολικών(Ουνιτών) - θά ἦταν δυνατόν νά δημιουργηθεῖ μία Αὐτοκέφαλη Ἐκκλησία Οὐκρανίας, ἐξελισσομένη ἀπό θυγατέρα σέ ἐνηλικωμένη ἀδελφή Ἐκκλησία, χωρίς ἐξωτερικές ἐξαρτήσεις, ἀλλά μέ διατήρηση ἀγαθῶν σχέσεων καί, ὅπου εἶναι τό γε νῦν ἐκκλησιαστικά δυνατόν, μέ πλήρη ἐκκλησιαστική καί μυστηριακή κοινωνία μεταξύ Ἀδελφῶν Ἐκκλησιῶν. Οὐτοπία; Ἴσως σήμερα καί κατ’ ἄνθρωπον ναί! Ὅμως, τό μέλλον ἀνήκει στόν Θεό, ὁ ὁποῖος κάνει τά ἀδύνατα δυνατά καί μᾶς ἐνθαρρύνει νά ἐλπίζουμε.

Τό Τμῆμα τῆς Ἐκκλησίας λατινικοῦ ρυθμοῦ τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας στήν Οὐκρανία μπορεῖ νά παραμείνει ὡς ἔχει.

Ἡ πρόταση ἀποκαταστάσεως τῆς κοινωνίας μεταξύ τῶν Ἐκκλησιῶν μέ τήν ἴδια ἐκκλησιαστική παράδοση, διδασκαλία καί πνευματικότητα στήν Οὐκρανία καί ἐν συνεχεία παραχώρηση σέ αὐτήν τοῦ Αὐτοκεφάλου θά μποροῦσε νά πραγματοποιηθεῖ μέ τά ἑξῆς βήματα:

1ον Συνεννόηση καί συμφωνία ὅλων τῶν χριστιανῶν τῆς Οὐκρανίας ἀνατολικῆς ὀρθοδόξου παραδόσεως πρός δημιουργίαν μιᾶς Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας καί ἔκφραση τῆς ἐλευθέρας θελήσεώς των καταλλήλως.

2ον Συγκατάθεση τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας.

3ον Συγκατάθεση τῶν ἁρμοδίων ὀργάνων τοῦ Βατικανοῦ, ἀσφαλῶς καί τοῦ Πάπα.

4ον Ἐνεργοποίηση τῆς ἁρμόδιας Ἀρχῆς μέ σχετική αἴτηση γιά τήν ἀνακήρυξη τοῦ Αὐτοκεφάλου. Εἶμαι ἀπόλυτα βέβαιος ὅτι τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, τό ὁποῖον ἀσφαλῶς καί παραμένει διαχρονικά ἡ μήτηρ Ἐκκλησία καί τοῦ Οὐκρανικοῦ λαοῦ, θά πράξει ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον γιά τήν λύση τοῦ ὑπάρχοντος προβλήματος με την ανακήρυξη Αυτοκεφάλου.

Ἔτσι θά καταστεῖ δυνατόν νά δημιουργηθεῖ πράγματι μία Αὐτοκέφαλος Ἀδελφή Ἐκκλησία Οὐκρανίας πρός ὄφελος ὅλων καί δοξολογία Θεοῦ.

Τά ἀναγκαῖα βήματα θά μποροῦσαν νά πραγματοποιηθοῦν σταδιακά, γιά νά δοθεῖ ὁ ἀναγκαῖος χρόνος εἰς τό νά εὑρεθοῦν οἱ κατάλληλες λύσεις.

Γνωρίζω καί ἔχω πλήρη συναίσθηση τῶν πολαπλῶν προβλημάτων. Ὅμως ἐάν θά πραγματοποιόταν ἕνα τέτοιο ὅραμα θά ἦταν μεγάλη εὐλογία Θεοῦ μέ συγκεκριμένο τρόπο ἔμπρακτης πραγματοποιήσεως τῆς καταλλαγῆς καί ἑνότητος γιά ὁλόκληρη τήν Οὐκρανία, χωρίς ἐσωτερικές ἀντιπαλότητες καί σχίσματα, ἀφοῦ μάλιστα δέν θά ὑπάρχουν πλέον οἱ ἐξωτερικές ἐξαρτήσεις καί ἐπεμβάσεις γιά ὅλα τά μέρη.

Μέ τόν τρόπο αὐτό θά ἦταν δυνατόν νά λυθεῖ ὁριστικά καί τό Οὐνιτικό πρόβλημα τῆς Οὐκρανίας μέ ὅλους τούς προσηλυτιστικούς συσχετισμούς, γεγονός τό ὁποῖο θά ἐπικροτοῦσε ἀσφαλῶς καί τό Πατριαρχεῖο Μόσχας, τό ὁποῖο ταλαιπωρεῖται συνεχῶς καί διαμαρτύρεται μέχρι σήμερα γιά τήν ἀνώμαλη αὐτή κατάσταση ἐξωτερικῶν ἐπεμβάσεων, ὅπως ἀπασχολεῖ προφανῶς πολύ ἔντονα καί ὁλόκληρη τήν Ὀρθοδοξία.

Ἡ ἱκανοποιητική λύση τοῦ προβλήματος αὐτοῦ, θά μποροῦσε νά χρησιμοποιηθεῖ καί ὡς πρότυπο γιά μελλοντικά βήματα στίς σχέσεις τῆς Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς Ἐκκλησίας καί σέ ἄλλους χώρους π.χ. τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἀλλά καί μεταξύ τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν.

Εἶναι δέ γνωστόν τώρα καί δεκαετίες, ὅτι οἱ πιστοί καί ἐκκλησιαστικοί παράγοντες τῆς Ἐκκλησίας τῶν Οὐνιτῶν τῆς Οὐκρανίας δέν ἱκανοποιοῦνται μέ τή σχετική αὐτονομία, τήν ὁποία τούς παρέχει τό Βατικανόν καί ὅτι ἔχουν ζητήσει κατά τό παρελθόν, ἀπό τήν ἐποχή καί τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Myroslaw Ljubatschiwskyj καί ἐγγράφως, τήν πλήρη ἀνεξαρτησία των μέ πρότυπο τήν Αὐτοκεφαλία τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν.

Παρεμπιπτόντως, θά ἤθελα νά ἀναφέρω ἐδῶ, ὅτι καί ἐντός τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας ἀκούγονται συνεχῶς καί περισσότερες φωνές, οἱ ὁποῖες προτείνουν γιά τήν καλύτερη διοίκηση καί ποιμαντική τῆς Ἐκκλησίας των, νά γίνη ἀναδόμηση τῆς διοικήσεως της καί νά δημιουργηθοῦν αὐτόνομες ἤ αὐτοκέφαλες Ἐκκλησίες μέ συγκεκριμένα ὅρια αὐτόνομης δικαιοδοσίας, ἤ μέ τήν μορφή τῶν ὀρθοδόξων Πατριαρχείων, ἤ μέ τίς σημερινές Ἐπισκοπικές Συνόδους τῶν Κρατῶν, ἀλλά μέ αὐξημένες δικαιοδοσίες.

Ἄρα, ἡ γνωστή ἐπιθυμία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας Ἀνατολικοῦ ρυθμοῦ δέν ἀποτελεῖ κάτι τό νέο, οὔτε καί κάτι τό ἀνήκουστο καί μέσα στήν Ρωμαιοκαθολική Ἐκκλησία. Ἐάν χειραφετηθεῖ, λοιπόν, ἡ Ἐκκλησία αὐτή ἀπό τό Βατικανό, θά ἐσήμαινε καί ἕνα πολύ σημαντικό, τολμηρό καί ἔμπρακτο βῆμα τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας πρός ἀποκατάσταση τῆς χριστιανικῆς ἑνότητος καί παράδειγμα πρός μίμηση.

Εἶμαι βέβαιος, ὅτι, τό γε νῦν, μία παρόμοια πρόταση θά δημιουργήσει ἰσχυρές ἀντιδράσεις τόσον ἀπό τό Πατριαρχεῖο Μόσχας ὅσον καί ἀπό τό Βατικανό γιά τήν ἀπώλεια χώρου ἀμέσου δικαιοδοσίας καί συμφερόντων, γεγονός ἀσφαλῶς ὀδυνηρό.

Ὅμως, μέ ἀργά, ἀλλά σταθερά βήματα καλοπροαίρετων συζητήσεων καί ἀργότερον σοβαρῶν διαπραγματεύσεων εἶναι δυνατόν, τοῦ Θεοῦ τῆς καταλλαγῆς καί τῆς εἰρήνης συνεργοῦντος, νά εὑρεθεῖ τρόπος ἀναζητήσεως καί τελικά ἱκανοποιητικῆς λύσεως. Οὔτε νίκη οὔτε ἦττα μιᾶς ἀπό τίς συμβαλλόμενες πλευρές, ἀλλά δημιουργία ἀπό κοινοῦ μιᾶς νέας πργματικότητας συνθέσεως καί ἑνότητος μέ τεράστιες θετικές καί ὠφέλιμες συνέπειες.

Στήν Κοινή Δήλωσή των τῆς 12-2-2016 ὁ Πάπας Ρώμης Φραγκῖσκος καί ὁ Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος κατά τήν συνάντησή των στήν Κούβα, ἐτόνιζαν γιά τή συμβίωση τῆς Ὀρθοδόξου καί τῆς Οὐνιτικῆς Ἐκκλησίας στήν Οὐκρανία τά ἑξῆς:

«Ἐλπίζομεν ὅτι ἡ συνάντησή μας μπορεῖ νά συμβάλλει στήν καταλλαγή καί ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουν ἐντάσεις μεταξύ τῶν Ἑλληνο-Καθολικῶν (Οὐνιτῶν) καί Ὀρθοδόξων. Σήμερα εἶναι σαφές ὅτι ἡ μέθοδος τῆς „Οὐνίας“ ἀπό τό παρελθόν, ἡ ὁποία νοεῖται ὡς ἕνωση μιᾶς Κοινότητας μέ μία ἄλλη κατόπιν ἀποσπάσεώς της ἀπό τήν Ἐκκλησία της, δέν ἀποτελεῖ μέθοδο, ἡ ὁποία θά μποροῦσε νά ἀποκαταστήσει τήν Ἑνότητα. Παρ’ ὅλα ταῦτα, οἱ Ἐκκλησιαστικές Κοινότητες οἱ ὁποῖες ἔχουν προκύψει κάτω ἀπό αὐτές τίς ἱστορικές συνθῆκες, ἔχουν τό δικαίωμα νά ὑπάρχουν καί νά πράττουν ὅ,τι εἶναι ἀπαραίτητο γιά νά ἱκανοποιήσουν τίς πνευματικές ἀνάγκες τῶν πιστῶν τους, συγχρόνως ὅμως νά φροντίζουν νά ζοῦν εἰρηνικά μέ τούς γείτονές τους. Ὀρθόδοξοι καί Ἑλληνο-Καθολικοί (Οὐνῖτες) εἶναι ἀνάγκη νά συμφιλιωθοῦν καί νά βροῦν τρόπους συμβιώσεως, οἱ ὁποῖοι θά εἶναι ἀποδεκτοί καί ἀπό τίς δύο πλευρές»[2]

Καί διερωτῶμαι: Ὑπό ποίαν μορφήν; Μόνον ὑπό τήν μορφήν ἁπλῆς «συμφιλιώσεως» καί συνυπάρξεως ἤ καί περισσότερον τούτου, δηλ. ἐξευρέσεως τρόπου ἀποκαταστάσεως τῆς πλήρους κοινωνίας;

Τό σεπτόν Οἰκουμενικό μας Πατριαρχεῖο ἔχει πλήρη καί πολλαπλή πεῖρα καί ὄχι μόνο μία ἤ δύο φορές, ὅταν θυγατέρες Ἐκκλησίες ἐλάμβαναν ἀπό τήν Μητέρα Ἐκκλησία τήν ἀνεξαρτησία των καί τήν Αὐτοκεφαλία των καί γινόταν Ἀδελφές Ἐκκλησίες!

Ἄρα καί ἡ πρόχειρη αὐτή σκέψη καί πρόταση γιά τήν ανακηρυξη ως Αυτοκεφάλου ὁλοκλήρου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας δέν εἶναι κάτι τό νέο οὔτε καί τελείως οὐτοπιστικό. Ἡ ὠφέλεια γιά ὁλόκληρο τόν Λαό τῆς Οὐκρανίας καί τήν ἑνότητά του, ἀλλά καί γιά ὁλόκληρη τήν Ἐκκλησία θά εἶναι πολύ μεγάλη. Γιά τόν λόγο αὐτό ἔχομε δικαίωμα νά ἐλπίζομε.

Ἐπιθυμῶ νἀ ἀναφέρω ἐδῶ, κατακλείοντας, τά ἐπίκαιρα λόγια τοῦ Παναγιωτάτου Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου πρός Οὐκρανούς δημοσιογράφους, τά ὁποῖα θεωρῶ πολύ σημαντικά.

"Ἡ ἑνότητα καί ἡ εἱρήνη εἶναι ἐπιθυμητές καί οὐσιαστικές γιά τόν λαό καί τήν Ἐκκλησία της Ουκρανίας. Γιαυτό κλείνω μέ τά λόγια τοῦ Ἀποστόλου Παύλου στή διαιρεμένη Ἐκκλησία τῆς Κορίνθου: "Σᾶς παρακαλῶ δέ, ἀδελφοί μου, στό ὄνομα καί ἐξ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμών Ἰησοῦ Χριστοῦ νά εἶσθε ὅλοι ὁμόφωνοι καί νά λέγετε σάν ἀπό μιά καρδία, τάν ἴδια ὁμολογία τῆς πίστεώς σας καί νά μή ὑπάρχουν μεταξύ σας σχίσματα καί διαιρέσεις, ἀλλά νά εἶσθε συγκρατημένοι, κατηρτησμένοι καί ἑνωμένοι μεταξύ σας μά τά αὐτά φρονήματα καί μέ τήν αὐτήν γνώμην" (1 Κορ: 1,10) - ὑπογράμμισε ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, ὑπενθυμίζοντας τά ἀμείωτα μητρικά αἰσθήματα τῆς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως καί γιά τόν λαό τῆς Οὐκρανίας.[3]

 

 

 

[1] Τό χρονικό καί οἱ ὁμιλίες στό: Ὀρθοδοξία 35(1960)478.

[2] Διαβάστε επίσης το σχετικό άρθρο «Δεν είμαστε ανταγωνιστές, αλλά αδελφοί στην πίστη», https://www.scribd.com/document/321502258/%CE%91%CE%A1%CE%98%CE%A1%CE%9F-%CE%A4%CE%9F%CE%A5-%CE%9A%CE%91%CE%98%CE%97%CE%93%CE%97%CE%A4%CE%97-%CE%9B%CE%91%CE%A1%CE%95%CE%9D%CE%A4%CE%96%CE%91%CE%9A%CE%97-%CE%93%CE%99%CE%91-%CE%A4%CE%99%CE%A3-%CE%A3%CE%A7%CE%95%CE%A3%CE%95%CE%99%CE%A3-%CE%92%CE%91%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%91%CE%9D%CE%9F%CE%A5-%CE%9C%CE%9F%CE%A3%CE%A7%CE%91%CE%A3#from_embed

[3] http://www.romfea.gr/epikairotita-xronika/15753-bartholomaios-i-ekklisia-tis-konstantinoupoleos-einai-i-mitera-ekklisia-tou-oukranikou-laou τῆς 6-7-2017.