Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού αύριο και η Εκκλησία μας θα θυμηθεί την σταύρωση του μικρασιάτικου πληθυσμού, τέτοιο καιρό του 1922. Τα καρφιά, γνώριμα από παλιά, με δύναμη περνούν έναν προς έναν τoν ρωμιό και τον οδηγούν στο μαρτύριο του ξεριζωμού, της φυγής, του αίματος. Η ανθρωπότητα είχε δει, και ξαναείδε, θηριωδίες, διωγμούς, εκτοπίσεις. Παρά ταύτα δεν έλαβε το μάθημά της, δε συνετίσθηκε όμως όσο έπρεπε. Το χειρότερο δεν αντιμάχεται δυναμικά και ουσιαστικά ότι απειλεί διαρκώς τη  ζωή της, την ελευθερία της, τη δημιουργία της.

Κορυφαίο και δραματικό πρόσωπο της μικρασιατικής καταστροφής αναδείχθηκε έμπρακτα και επάξια ο  Ποιμένας της αλησμόνητης  Σμύρνης, ο Μητροπολίτης   Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο ς. Οι δρόμοι που τον έβλεπαν να τους διαβαίνει αγέρωχος και να ευλογεί τα πνευματικά του παιδιά, τον δέχονται βασανιζόμενο φρικτά.

Πονά η ψυχή του με τον χλευασμό του αλλόπιστου όχλου και  του βάρβαρου στρατού. Δεν τον ενδιαφέρει που βασανίζεται εκείνος, αλλά που υποτιμάται η αρχιερωσύνη του. Σύρθηκε το σώμα του, όχι όμως το φρόνημά του, μένει ακλόνητος.  Η κοσμοπολίτικη παραλία  που γέμιζε ζωή, πλούτο, πολιτισμό μυρίζει θάνατο. Είναι δεδομένο το σθένος του, αρνείται να δραπετεύσει με τους άλλους άρχοντες κάθε θέσης. Παραμένει, ομολογεί και το πληρώνει ακριβά. Νόμισμα το αίμα του, αντίτιμο η ζωή του. Ήταν όντως ο τελευταίος που έφυγε, άψυχος όμως, κατακρεουργημένος λυσσαλέα.

Στον αγώνα κρινόμαστε όλοι μας, όποτε και όπως τον διεξάγουμε. Όχι με λόγια -αφού είναι εύκολα- μα σε πράξεις. Ο Επίσκοπος Σμύρνης Χρυσόστομος  δεν έμεινε στο κήρυγμα του άμβωνα. Προχώρησε θαρραλέα και έπραξε ανάλογα της αρχιερατικής του τιμής. Τιμάμε με ύμνους και γιορτές εκείνον και τους υπόλοιπους Ιεράρχες, τους κληρικούς και λαϊκούς για να διδαχθούμε δεόντως.

Καθεστώτα που θα δημιουργούν εθνοκαθάρσεις και εμπόλεμες καταστάσεις πάντα θα υπάρχουν. Εμείς θα ζούμε μεν την ελευθερία μας, αλλά δεν θα έχουμε συνειδητοποιήσει ότι πλέον τίποτα δεν είναι δεδομένο, κατοχυρωμένο  και σίγουρο. Τα πάντα αλλάζουν.

Η ελευθερία είναι Θεού δώρο το οποίο στα χέρια των ανθρώπων κακοποιήθηκε στο έπακρο. Εν ονόματι  της προάσπισής της  γίνονται τα μεγαλύτερα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Για την προάσπισή της κάποιοι σκοτώνουν λαούς ολόκληρους και αλλάζουν τον κοινωνιολογικό χάρτη της υφηλίου κατά τα συμφέροντα των ελαχίστων και ισχυρών. Χρειάζεται αφύπνιση για να μην επαναληφθούν, όταν όμως γίνονται οφείλουμε να συντρέχουμε στους κατατρεγμένους και να υποστηρίζουμε τους πονεμένους. Στη θέση τους υπήρξαμε και δεν γνωρίζουμε αν θα βρεθούμε.

Οι  μέριμνες και οι αγωνίες της βιοπάλης μας δεν επιτρέπεται να μας οδηγούν στη λήθη. Τι ζήσαμε, τι υπομείναμε διαχρονικά σαν λαός και σαν πρόσωπα. Θα είναι άξιο ντροπής αν ξεχάσουμε τις ρίζες, τις θυσίες, τους αγώνες των προγόνων μας. Τότε πράγματι δεν θα έχουμε μόνο κρίσεις ηθικής και οικονομικής φύσης, αλλά  και κυρίως ταυτότητας.