Ήθη και έθιμα του Πάσχα στην Κύπρο

Λευκωσία, του Αριστείδη Βικέτου
13 Απριλίου 2012, 17:32
2045 αναγνώσεις
Μοιραστείτε το:

Το Πάσχα στην Κύπρο , σύμφωνα με τον μακαριστό εξέχοντα λαογράφο Γεώργιο Χ. Παπαχαρλάμπους , αποκαλείται στο κυπριακό γλωσσικό ιδίωμα «Πάσκαν». Πάσχα ονομάζονται στην Κύπρο και οι εορτές των Χριστουγέννων και της Παναγίας, στις 15 Αυγούστου, επειδή προηγούνται νηστείες. Οι άνθρωποι στα χωριά, αλλά και στις πόλεις εύχονται ο ένας στον άλλον « Καλό Πάσκαν να φθάσωμεν».

Ο κ. Παπαχαραλάμπους αναφέρει ότι παλιότερα την Μεγάλη Πέμπτη δεν εργάζονταν οι σιδηρουργοί για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες τους, διότι ο Πιλάτος τους ζήτησε τρία καρφιά για την Σταύρωση του Χριστού και αυτοί έκαναν περισσότερα.
Σύμφωνα με τον ίδιο τη Μ. Πέμπτη στις εικόνες των εκκλησιών κρεμούν μαύρα καλύμματα και το βράδυ γίνεται αναπαράσταση της Σταύρωσης. Ο ιερέας συνοδευόμενος από τους ψάλτες περιφέρει τον Εσταυρωμένο και τον τοποθετεί στο κέντρο του ναού.

Οι εκκλησιαζόμενοι έβαζαν κάτω από το αναλόγιο φιάλες με νερό για να αγιαστεί την ώρα που ο παπάς διάβαζε τα 12 ευαγγέλια. Το νερό αυτό χρησίμευε για αγιασμό και για το προζύμι των πασχαλινών άρτων. Το προζύμι αυτό το χρησιμοποιούσαν για ζύμωμα όλο το χρόνο, και αν χρειαζόταν να δανειστεί από αυτό άλλη οικογένεια, δεν έπρεπε να το δει ούτε ξένος ούτε ο ήλιος.

Την Μ. Παρασκευή σε ανάμνηση του όξους που έδωσαν στον Χριστό, όταν είπε «διψώ» πάνω στον σταυρό, συνηθίζουν να μαγειρεύουν φακές με ξύδι

Την Κυριακή του Πάσχα τρώνε κρέας, ψητό αρνί, το οποίο ήταν και είναι απαραίτητο στο πασχαλινό τραπέζι.
Η καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου Φρόσω Ηγουμενίδου σημειώνει σε σχετική μελέτη της ότι «το ψητό αρνί ήταν έδεσμα σπάνιο τον υπόλοιπο χρόνο, προορισμένο μόνο για εξαιρετικές περιπτώσεις και μεγάλες γιορτές. Ο αμνός (αρνί) είναι χριστιανικό σύμβολο. Ο ίδιος ο Χριστός ονομάζεται «ο Αμνός του Θεού»».
Η συγγραφέας Φλωρεντία Κυθραιώτη μας επεσήμανε ότι το Πάσχα των Ορθοδόξων είναι συνδεδεμένο με τον αμνό. Η ελληνική κουζίνα ακολουθώντας αυτούς τους συμβολισμούς, γιορτάζει το Πάσχα καταναλίσκοντας εν αφθονία τον πολυπόθητο αμνό. Κομματιαστό ή ολόκληρο, περασμένο σε σούβλα - το γνωστό οβελία - ψητό στο φούρνο, παραγεμιστό με τυρί, ρύζι και αρωματικά βότανα της 'Ανοιξης, ο αμνός είναι το κύριο έδεσμα της σημαντικότερης γιορτής του έτους.

Στην Κύπρο, σημειώνει, η οποία δεν παρουσιάζει πολύ μεγάλες κλιματολογικές αλλαγές οι διαφορές αυτές είναι σχεδόν δυσδιάκριτες, αλλά όταν τις ψηλαφούμε είναι πολύ ενδιαφέρουσες.

Το κατ΄ εξοχήν, όμως, πασχαλινό κυπριακό έδεσμα, σύμφωνα με την καθηγήτρια Φρόσω Ηγουμενίδου, είναι οι «φλαούνες» που φτιάχνονται το Μ. Σάββατο.

Η λέξη θεωρείται ότι προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό παλάθη - flado «flaon» φλαούνα (η παλάθη ήταν παρασκεύασμα με ξηρά φρούτα. Από την παραμονή ετοιμάζεται η γέμιση, ο «φουκός», από τριμμένο ειδικό τυρί που γίνεται αυτή την εποχή του χρόνου, προζύμι, πολλά αυγά, σταφίδες και διάφορα μυρωδικά, όπως μέχλεπι, μαστίχα, δυόσμο, κανέλα. Για κάθε «φλαούνα», ορισμένη ποσότητα γέμισης τοποθετείται σε φύλλο ζύμης, ανοιγμένο σε μικρή πίτα, που διπλώνεται στα πλευρά σε τετράγωνο, τρίγωνο ή στρογγυλό σχήμα. Οι «φλαούνες» αλείφονται με αυγό και σουσάμι και ψήνονται στο φούρνο. Τρώγονται μετά την Ανάσταση το Μεγάλο Σάββατο.

Οι προετοιμασίες για το Πάσχα ξεκινούν από την αρχή της Μ.Εβδομάδας, ακόμα κι από το «Σάββατο του Λαζάρου». Μικρά παιδιά γύριζαν, σήμερα αυτό γίνεται ίσως σε μερικά χωριά, από σπίτι σε σπίτι για να πούν τον Λάζαρο ή το τραγούδι του Λαζάρου:

«'Αρχοντες Καλή μέρα σας
Καλή γιορτή απάνω σας.
Ήλθαν τα Βάγια ήλθασιν
Και του Λαζάρου έγερσις.
Τ'Α 'Αγια Πάθη του Χριστού
Αξίως προσκυνήσωμεν
Και την Λαμπράν Ανάστασιν
Καλώς να την εφθάσωμεν».

Ακολουθεί στον ίδιο ρυθμό ολόκληρη η ιστορία της ανάστασης του Λαζάρου που μοιάζει προπομπός της Ανάστασης του Χριστού. Σαν αμοιβή προσφέρονταν στα παιδιά αυγά, κάτι που αφθονούσε στα σπίτια, αφού η νηστεία των ημερών δεν ευνοούσε την κατανάλωσή τους. Ήταν όμως και πολύ χρήσιμα γιατί άλλα θα τα «κοκκινήσουν» θα τα βάψουν δηλαδή οι νοικοκυρές κόκκινα για το πατροπαράδοτο τσούγκρισμα... και άλλα θα γίνουν «φουκός» -γέμισμα δηλαδή- για τις φλαούνες.

Ένα άλλο τραγούδι για τον Λάζαρο, τα κόκκινα αυγά και το έθιμο του τσουγκρίσματος των αυγών μετά την Ανάσταση είναι και το ακόλουθο:

«Ο Λάζαρος ο Δήμητρος
Ο κότσιηνο πεθύμητος
Ακούσαν τον οι όρνιθες
Τζ'Α (και) εκάτσαν να γεννήσουν
Τ'Α αυκά να κοτσιηνήσουν (κοκκινήσουν)»

Τη Μεγάλη Παρασκευή οι πιστοί πάνε να παρακολουθήσουν την Αποκαθήλωση και τα εγκώμια. Το στόλισμα του Επιταφίου με λουλούδια και γενικά η όλη τελετή θυμίζει την αρχαία γιορτή των Κυπρίων τα Αδώνια, στην οποία απαντώνται και άλλα στοιχεία της χριστιανικής θρησκείας, όπως λ.χ. η Ανάσταση του Λαζάρου, λέει ο λαογράφος Α. Ρουσουνίδης..

Γύρω στο μεσημέρι της Μ. Παρασκευής ο Επιτάφιος είναι κιόλας στολισμένος από άνθη.Τα λουλούδια του Επιταφίου που τα μοιράζει ο παπάς στους πιστούς όταν τον προσκυνούν, φυλάγονται για θυμίαμα για τους αρρώστους.
Στον Καραβά της κατεχόμενης σήμερα Κερύνειας και στην Επταγώνια της Λεμεσού τα λουλούδια του Επιταφίου δίδονταν στον μεταξοσκώληκα για να ευλογηθεί και να κάμει πλούσιο μετάξι.

Οι κάτοικοι των ορεινών χωριών συνηθίζουν να παίρνουν στον Επιτάφιο τα γνωστά αγριολούλουδα που μοιάζουν πολύ με τη λεβάντα, τις μυροφόρες. Και τις θεωρούν απαραίτητες για το στόλισμα του Επιταφίου, ίσως προς ανάμνηση των Μυροφόρων, αλλά και για το γλυκύ, λεπτό άρωμα τους. Πολύ βασικό αρωματικό φυτό της Κύπρου στο στόλισμα του Επιταφίου ήταν η μυρσίνη, η μερσινιά όπως τη λέει ο λαός. αποτελούσε τη βάση, τον κορμό του στολισμού, πάνω στον οποίο στήριζαν τα υπόλοιπα λουλούδια

Το απόγευμα κυρίως στις πόλεις μικροί και μεγάλοι πηγαίνουν από τη μια εκκλησιά στην άλλη για να προσκυνήσουν τον Επιτάφιο και να δούνε σε ποιά εκκλησία είναι καλύτερα στολισμένος.

Το Μ. Σάββατο το πρωί κατά την «Πρώτη Ανάσταση», όταν ο ιερέας ψάλλει «Ανάστα ο Θεός, κρίνων την γη», σκορπίζοντας δάφνες στην εκκλησία, πέφτουν τα μαύρα καλύμματα από τις εικόνες και το εκκλησίασμα χτυπά δυνατά τα στασίδια.

Στη συνέχεια αρχίζουν από νωρίς οι προετοιμασίες για την Ανάσταση. Πρώτο μέλημα το μάζεμα των ξύλων για το άναμμα της φωτιάς, «της Λαμπρατζιάς» στην αυλή της εκκλησίας. Κι εδώ συναγωνισμός για το ποιός θα φέρει το πιο μεγάλο ξύλο «τον κούζαλο» γιατί η μεγάλη φωτιά πρέπει να διαρκέσει μέχρι πρωϊας.

Τα μεσάνυχτα με το «Δεύτε λάβετε φώς...» όλοι θα ανάψουν τις λαμπάδες από το 'Αγιο Φώς και θα ακολουθήσει η λιτανεία γύρω από την εκκλησία. Ο ιερέας θα διαβάσει το Ευαγγέλιο της Ανάστασης και με το «Χριστός Ανέστη...». Μετά την Λειτουργία ο κόσμος πάει σπίτι του και όλη η οικογένεια θα απολαύσει τη ζεστή σούπα, την αυγολέμονη ή την μαγειρίτσα, και την βραστήν όρνιθα. Θα τσουγκρίσουν τα κόκκινα αυγά και θα είναι νικητής όποιου το κόκκινο αυγό μείνει γερό μέχρι το τέλος. Το γερό αυγό ο νικητής θα το φυλάξει ολόχρονα. Και βέβαια η φλαούνα έχει στο τραπέζι την τιμητική της θέση.

Η Δεύτερη Ανάσταση (Εσπερινός της Αγάπης) θα γίνει το απόγευμα της Κυριακής. Σε πολλούς ναούς, ιδίως στην Αρχιεπισκοπή και στις Μητροπόλεις, η ακολουθία γίνεται το πρωί και το Ευαγγέλιο διαβάζεται σε γλώσσες. Η ακολουθία αυτή δίνει την ευκαιρία της συμφιλίωσης και της αδελφοσύνης. Οι χωριανοί και οι ενορίτες ανταλλάσσουν ασπασμούς και το φιλί της αγάπης. Συνοδευτικά Έθιμα του Εσπερινού είναι η λιτανεία των Εικόνων και ο χορός, που αρχίζει με τραγούδια και κάποτε τον σύρει ο ίδιος ο παπάς.

Το απόγευμα της Κυριακής κλείνει συνήθως το κάψιμο του Ιούδα, έθιμο σχεδόν Πανελλήνιο. Στη Κύπρο όμως τα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας έφτιαχναν το είδωλο του Ιούδα σατυρίζοντας τους ξένους και τον έντυναν σαν σύγχρονο της εποχής 'Αγγλο με το ημίψηλο καπέλο και το μπαστούνι του.

Την Κυριακή του Πάσχα τρώνε κρέας, ψητό αρνί, το οποίο ήταν και είναι απαραίτητο στο πασχαλινό τραπέζι.
'Αλλα κυπριακά εδέσματα του Πάσχα είναι:

- Η Αυκωτή από ζυμάρι σχήμα θήκης με κόκκινα αυγά.
-Η Πασκιά, Πασχαλινή πίτα με γέμιση. Οι «πασκιές», πήραν το όνομά τους από το Πάσχα. Η γέμισή τους αποτελείται από μικρά κομμάτια τηγανισμένου κρέατος, αρνιού ή εριφιού, με κανέλα, πιπέρι και κρεμμύδια, ανακατεμένου με «φουκό» (γέμιση) των «φλαούνων»
-Το Πασχαλινό πουργούρι με κατσίκι. Πρόκειται για επιβίωση του πανάρχαιου χριστιανικού εθίμου των συμποσίων-αγαπών σε χωριά της κυπριακής υπαίθρου. Στο χωριό 'Αγιος Δημήτριος Μαραθάσας καταγράφεται από τον Κ. Κοκκινόφτα (1989, 38) ότι την Κυριακή του Πάσχα, οι κάτοικοι αφού παρακολουθούσαν την λειτουργία της Ανάστασης και μεταλάμβαναν, συγχωρώντας ο ένας τον άλλο μαζεύονταν όλοι στην αυλή της εκκλησίας όπου κάθονταν σε κοινό τραπέζι και διασκέδαζαν μέχρι αργά. Κάθε οικογένεια πήγαινε στην εκκλησία με καλάθια που περιείχαν παξιμάδια, φλαούνες, χαλούμια, αυγά κόκκινα. Ο παπάς τα ευλογούσε διαβάζοντας ειδική ευχή, την «ευχή των καλαθιών». Το έθιμο αυτό έχει πλέον εξαλειφθεί από τα χωριά της υπαίθρου.

Από τα πιο γνωστά πασχαλινά παιχνίδια είναι «οι Σούσες», ή «Κούνιες» έχει τη ρίζα του στην Αρχαία Αθήνα. Πάρα πολύ γνωστά ήσαν τα τραγούδια της σούσας, ωραιότατα δίστιχα, κατά το πλείστον ερωτικά.

Τελευταίες Ειδήσεις της κατηγορίας

"Ιερατικοί Στοχασμοί"

1 Μαρ '15, 11:25

Ο σαραντάχρονος κληρικός π Θωμάς Ανδρέου έκανε για μια ακόμη φορά το άλμα του. Με εφαλτήριο την ακαδημαϊκή και θύραθεν παιδεία του, την ποιμαντική του εμπειρία και κυρίως την θέληση του να μοιρασθεί σκέψεις και προβληματισμούς μ’ άλλους αδελφούς, κυκλοφόρησε άλλο ένα βιβλίο υπό τον τίτλο : «ΙΕΡΑΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ». Το ότι είναι σαφής στην σκέψη του και σταθερός στην γραφή του μας το βεβαιώνει το συγγραφικό και ιεροκηρυκτικό του παρελθόν. Ότι συγγράφει αυτό και εννοεί, ότι υπογράφει αυτό και ισχύει, ότι καταγράφει αυτό και αισθάνεται.

Περισσότερα »

Συζητώντας για τα έσχατα . . .

20 Φεβ '15, 22:59

Την τρίτη στη σειρά Κυριακή του Τριωδίου διαβάζεται το ευαγγέλιο της κρίσεως. Κατά την ημέρα αυτή «μνείαν ποιούμεθα τῆς Δευτέρας καὶ ἀδεκάστου Παρουσίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ».

Περισσότερα »

"Ζω δε ουκέτι εγώ, ζη δεν εν εμοί Χριστός"

19 Φεβ '15, 20:19

Η αυθεντικότητα του βιώματος , του σκοπού του κάθε χριστιανού, δεν ταυτίζεται με πομπώδη έκφραση , πληθωρικό εντυπωσιασμό ή θαυμασμό, Τότε η συγκλονιστική φράση του κορυφαίου Αποστόλου Παύλου «ζω δε ουκετι εγω , ζη δεν εν εμοι Χριστός» , γίνεται ζωντανή εμπειρία . Αυτή είναι κατ’ εμέ η αντιπροσωπευτική μαρτυρία , ήτοι η Παύλεια αποστολική ρήση συμπυκνωμένη που εκφράζει τον Ρεθύμνιο Ιεράρχη και οιακοστρόφο της Εκκλησίας της Κρήτης κ.κ. Ειρηναίο ή άλλως επονομαζόμενο από εμε Ηρεμη Δύναμις.

Περισσότερα »

23 χρόνια από την κοίμηση του Μητροπολίτου Ν.Ιωνίας Τιμοθέου

14 Φεβ '15, 15:49

Στις 14 Φεβρουαρίου του τρέχοντος έτους 2015,συμπληρώνονται είκοσι και τρία ολόκληρα χρόνια από της κοιμήσεως του μακαριστού Μητροπολίτου Ν.Ιωνίας και Φιλαδελφείας κυρού ΤΙΜΟΘΕΟΥ ΜΑΤΘΑΙΑΚΗ,του Επισκόπου της Αγάπης,όπως έχει πλέον καθιερωθεί στις συνειδήσεις των πιστών.

Περισσότερα »

Υπέρ της των Πάντων Ενώσεως

13 Φεβ '15, 23:54

Ένα νέο βιβλίο προσετέθη στην βιβλιογραφία της θεολογίας του οικουμενικού διαλόγου, επί τη ευκαιρία της πεντηκονταετίας της πρώτης ιστορικής συναντήσεως των προκαθημένων Πάπα Παύλου του Στ´ και του Οικουμενικού Πατριάρχου Αθηναγόρα (1964) καθώς και της συνεπακόλουθης άρσεως των αναθεμάτων (1965).

Περισσότερα »
ΠΡΟΣΦΑΤΑ
ΔΗΜΟΦΙΛΗ
WORLD
Σήμερα
Εβδομάδας
Μήνας
Προσκυνητές από την Αμερική στη Σηλυβρία (VIDEO) 15η επέτειος Εγκαινίων του Ιερού Καθεδρικού Ναού Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Μανίλας «Δυο σφαίρες στο Ντονέτσκ» Ο Μητροπολίτης Ρόδου για τη σημασία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (VIDEO) Ανακοίνωση του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων για τον πρώην Πατριάρχη Ειρηναίο Ο Αμερικής Δημήτριος στα βήματα του Martin Luther King και του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Ιακώβου (VIDEO) Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος: Είναι υποχρέωση της Πολιτείας να καταβάλει τη μισθοδοσία του κλήρου Διαμαρτυρία της Εκκλησίας της Αλβανίας για την απόφαση της Κυβερνήσεως να καταργήσει την περίφραξη του Καθεδρικού Ναού της Αναστάσεως Ακολουθία των Προηγιασμένων Δώρων στα Φάρσαλα Η Ι.Μ.Θεσσαλονίκης για την εκδημία του Αρχιμ.κυρού Κυπριανού Γλαρούδη Χειροτονία π. Αριστείδου Πριονά από τον Μητροπολίτη Καλαβρύτων Πυροβολισμοί κατά της Πατριαρχικής Μονής Βαλουκλί Η Ιερά Σύνοδος αθώωσε τον Γέροντα Νεκτάριο Μουλατσιώτη Ο Μητροπολίτης Λαγκαδά στην 34η Ταξιαρχία Πεζικού (ΦΩΤΟ) Η Μεγάλη Σύνοδος της Ορθόδοξης Εκκλησίας το 2016 Ανακοινωθέν τρίτης συνεδρίας ΔΙΣ για τον μήνα Μάρτιο Φιλίππων Προκόπιος: Το Οικουμενικό Πατριαρχείο διαχρονικά ασκεί τη διακονία της αγάπης και της ενότητος Επίσκεψη Εθελοντών Ιατρών από την Αυστραλία στην Ιερά Μητρόπολη Σιγκαπούρης (VIDEO+ΦΩΤΟ) Oι Ιεροί Κανόνες και η εποχή μας Νέα σύνθεση της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου
19 Ιαν '12: Ο Μητροπολίτης Δωδώνης Χρυσόστομος ανοίγει τα χαρτιά του!
Επίκαιροι και εύστοχοι «Ιερατικοί Στοχασμοί»
Βιβλιοκρισία στο νέο βιβλίο του Αρχιμ.Θωμά Ανδρέου
ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Για τον άνθρωπο που συγκίνησε με τη χειροτονία του του Νίκου Παπαχρήστου ΑΠΟΨΕΙΣ Oι Ιεροί Κανόνες και η εποχή μας ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΖΩΗ Ημερίδα στο Ιερό Κοινόβιο Πενταλόφου Παιονίας Κιλκίς για την κρίση (ΦΩΤΟ) ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Ιεραποστολή στο Χαράρε – Μια προσωπική μαρτυρία ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ Ιερά Παράκληση στο Μυργιάλι του Ταΰγετου ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ «Έρχου και ίδε»: Έλα να δεις τον Χριστό από κοντά!

Εορτολόγιο

σήμερα
Πεμ 05 Μαρ 2015

Αρχέλαος μάρτυρας, Γεώργιος Νεομάρτυρας από τη Ραψάνη, Ευλάμπιος μάρτυρας, Εύλοπος μάρτυρας, Ιωάννης Νεομάρτυρας από τη Βουλγαρία, Κόνων ο Ισαυρος, Κόνων ο Κηπουρός, Κύριλλος μάρτυρας, Μάρκος ο Ασκητής, Μάρκος όσιος ο Αθηναίος, Νέστωρ πατέρας Αγ. Κόνωνα, Φώτιος μάρτυρας
www.synaxari.gr
Γραφτείτε στο newsletter μας για να λαμβάνετε τις σημαντικότερες ειδήσεις της εβδομαδας στο email σας.