Ήθη και έθιμα του Πάσχα στην Κύπρο

Λευκωσία, του Αριστείδη Βικέτου
13 Απριλίου 2012, 17:32
1997 αναγνώσεις
Μοιραστείτε το:

Το Πάσχα στην Κύπρο , σύμφωνα με τον μακαριστό εξέχοντα λαογράφο Γεώργιο Χ. Παπαχαρλάμπους , αποκαλείται στο κυπριακό γλωσσικό ιδίωμα «Πάσκαν». Πάσχα ονομάζονται στην Κύπρο και οι εορτές των Χριστουγέννων και της Παναγίας, στις 15 Αυγούστου, επειδή προηγούνται νηστείες. Οι άνθρωποι στα χωριά, αλλά και στις πόλεις εύχονται ο ένας στον άλλον « Καλό Πάσκαν να φθάσωμεν».

Ο κ. Παπαχαραλάμπους αναφέρει ότι παλιότερα την Μεγάλη Πέμπτη δεν εργάζονταν οι σιδηρουργοί για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες τους, διότι ο Πιλάτος τους ζήτησε τρία καρφιά για την Σταύρωση του Χριστού και αυτοί έκαναν περισσότερα.
Σύμφωνα με τον ίδιο τη Μ. Πέμπτη στις εικόνες των εκκλησιών κρεμούν μαύρα καλύμματα και το βράδυ γίνεται αναπαράσταση της Σταύρωσης. Ο ιερέας συνοδευόμενος από τους ψάλτες περιφέρει τον Εσταυρωμένο και τον τοποθετεί στο κέντρο του ναού.

Οι εκκλησιαζόμενοι έβαζαν κάτω από το αναλόγιο φιάλες με νερό για να αγιαστεί την ώρα που ο παπάς διάβαζε τα 12 ευαγγέλια. Το νερό αυτό χρησίμευε για αγιασμό και για το προζύμι των πασχαλινών άρτων. Το προζύμι αυτό το χρησιμοποιούσαν για ζύμωμα όλο το χρόνο, και αν χρειαζόταν να δανειστεί από αυτό άλλη οικογένεια, δεν έπρεπε να το δει ούτε ξένος ούτε ο ήλιος.

Την Μ. Παρασκευή σε ανάμνηση του όξους που έδωσαν στον Χριστό, όταν είπε «διψώ» πάνω στον σταυρό, συνηθίζουν να μαγειρεύουν φακές με ξύδι

Την Κυριακή του Πάσχα τρώνε κρέας, ψητό αρνί, το οποίο ήταν και είναι απαραίτητο στο πασχαλινό τραπέζι.
Η καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου Φρόσω Ηγουμενίδου σημειώνει σε σχετική μελέτη της ότι «το ψητό αρνί ήταν έδεσμα σπάνιο τον υπόλοιπο χρόνο, προορισμένο μόνο για εξαιρετικές περιπτώσεις και μεγάλες γιορτές. Ο αμνός (αρνί) είναι χριστιανικό σύμβολο. Ο ίδιος ο Χριστός ονομάζεται «ο Αμνός του Θεού»».
Η συγγραφέας Φλωρεντία Κυθραιώτη μας επεσήμανε ότι το Πάσχα των Ορθοδόξων είναι συνδεδεμένο με τον αμνό. Η ελληνική κουζίνα ακολουθώντας αυτούς τους συμβολισμούς, γιορτάζει το Πάσχα καταναλίσκοντας εν αφθονία τον πολυπόθητο αμνό. Κομματιαστό ή ολόκληρο, περασμένο σε σούβλα - το γνωστό οβελία - ψητό στο φούρνο, παραγεμιστό με τυρί, ρύζι και αρωματικά βότανα της 'Ανοιξης, ο αμνός είναι το κύριο έδεσμα της σημαντικότερης γιορτής του έτους.

Στην Κύπρο, σημειώνει, η οποία δεν παρουσιάζει πολύ μεγάλες κλιματολογικές αλλαγές οι διαφορές αυτές είναι σχεδόν δυσδιάκριτες, αλλά όταν τις ψηλαφούμε είναι πολύ ενδιαφέρουσες.

Το κατ΄ εξοχήν, όμως, πασχαλινό κυπριακό έδεσμα, σύμφωνα με την καθηγήτρια Φρόσω Ηγουμενίδου, είναι οι «φλαούνες» που φτιάχνονται το Μ. Σάββατο.

Η λέξη θεωρείται ότι προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό παλάθη - flado «flaon» φλαούνα (η παλάθη ήταν παρασκεύασμα με ξηρά φρούτα. Από την παραμονή ετοιμάζεται η γέμιση, ο «φουκός», από τριμμένο ειδικό τυρί που γίνεται αυτή την εποχή του χρόνου, προζύμι, πολλά αυγά, σταφίδες και διάφορα μυρωδικά, όπως μέχλεπι, μαστίχα, δυόσμο, κανέλα. Για κάθε «φλαούνα», ορισμένη ποσότητα γέμισης τοποθετείται σε φύλλο ζύμης, ανοιγμένο σε μικρή πίτα, που διπλώνεται στα πλευρά σε τετράγωνο, τρίγωνο ή στρογγυλό σχήμα. Οι «φλαούνες» αλείφονται με αυγό και σουσάμι και ψήνονται στο φούρνο. Τρώγονται μετά την Ανάσταση το Μεγάλο Σάββατο.

Οι προετοιμασίες για το Πάσχα ξεκινούν από την αρχή της Μ.Εβδομάδας, ακόμα κι από το «Σάββατο του Λαζάρου». Μικρά παιδιά γύριζαν, σήμερα αυτό γίνεται ίσως σε μερικά χωριά, από σπίτι σε σπίτι για να πούν τον Λάζαρο ή το τραγούδι του Λαζάρου:

«'Αρχοντες Καλή μέρα σας
Καλή γιορτή απάνω σας.
Ήλθαν τα Βάγια ήλθασιν
Και του Λαζάρου έγερσις.
Τ'Α 'Αγια Πάθη του Χριστού
Αξίως προσκυνήσωμεν
Και την Λαμπράν Ανάστασιν
Καλώς να την εφθάσωμεν».

Ακολουθεί στον ίδιο ρυθμό ολόκληρη η ιστορία της ανάστασης του Λαζάρου που μοιάζει προπομπός της Ανάστασης του Χριστού. Σαν αμοιβή προσφέρονταν στα παιδιά αυγά, κάτι που αφθονούσε στα σπίτια, αφού η νηστεία των ημερών δεν ευνοούσε την κατανάλωσή τους. Ήταν όμως και πολύ χρήσιμα γιατί άλλα θα τα «κοκκινήσουν» θα τα βάψουν δηλαδή οι νοικοκυρές κόκκινα για το πατροπαράδοτο τσούγκρισμα... και άλλα θα γίνουν «φουκός» -γέμισμα δηλαδή- για τις φλαούνες.

Ένα άλλο τραγούδι για τον Λάζαρο, τα κόκκινα αυγά και το έθιμο του τσουγκρίσματος των αυγών μετά την Ανάσταση είναι και το ακόλουθο:

«Ο Λάζαρος ο Δήμητρος
Ο κότσιηνο πεθύμητος
Ακούσαν τον οι όρνιθες
Τζ'Α (και) εκάτσαν να γεννήσουν
Τ'Α αυκά να κοτσιηνήσουν (κοκκινήσουν)»

Τη Μεγάλη Παρασκευή οι πιστοί πάνε να παρακολουθήσουν την Αποκαθήλωση και τα εγκώμια. Το στόλισμα του Επιταφίου με λουλούδια και γενικά η όλη τελετή θυμίζει την αρχαία γιορτή των Κυπρίων τα Αδώνια, στην οποία απαντώνται και άλλα στοιχεία της χριστιανικής θρησκείας, όπως λ.χ. η Ανάσταση του Λαζάρου, λέει ο λαογράφος Α. Ρουσουνίδης..

Γύρω στο μεσημέρι της Μ. Παρασκευής ο Επιτάφιος είναι κιόλας στολισμένος από άνθη.Τα λουλούδια του Επιταφίου που τα μοιράζει ο παπάς στους πιστούς όταν τον προσκυνούν, φυλάγονται για θυμίαμα για τους αρρώστους.
Στον Καραβά της κατεχόμενης σήμερα Κερύνειας και στην Επταγώνια της Λεμεσού τα λουλούδια του Επιταφίου δίδονταν στον μεταξοσκώληκα για να ευλογηθεί και να κάμει πλούσιο μετάξι.

Οι κάτοικοι των ορεινών χωριών συνηθίζουν να παίρνουν στον Επιτάφιο τα γνωστά αγριολούλουδα που μοιάζουν πολύ με τη λεβάντα, τις μυροφόρες. Και τις θεωρούν απαραίτητες για το στόλισμα του Επιταφίου, ίσως προς ανάμνηση των Μυροφόρων, αλλά και για το γλυκύ, λεπτό άρωμα τους. Πολύ βασικό αρωματικό φυτό της Κύπρου στο στόλισμα του Επιταφίου ήταν η μυρσίνη, η μερσινιά όπως τη λέει ο λαός. αποτελούσε τη βάση, τον κορμό του στολισμού, πάνω στον οποίο στήριζαν τα υπόλοιπα λουλούδια

Το απόγευμα κυρίως στις πόλεις μικροί και μεγάλοι πηγαίνουν από τη μια εκκλησιά στην άλλη για να προσκυνήσουν τον Επιτάφιο και να δούνε σε ποιά εκκλησία είναι καλύτερα στολισμένος.

Το Μ. Σάββατο το πρωί κατά την «Πρώτη Ανάσταση», όταν ο ιερέας ψάλλει «Ανάστα ο Θεός, κρίνων την γη», σκορπίζοντας δάφνες στην εκκλησία, πέφτουν τα μαύρα καλύμματα από τις εικόνες και το εκκλησίασμα χτυπά δυνατά τα στασίδια.

Στη συνέχεια αρχίζουν από νωρίς οι προετοιμασίες για την Ανάσταση. Πρώτο μέλημα το μάζεμα των ξύλων για το άναμμα της φωτιάς, «της Λαμπρατζιάς» στην αυλή της εκκλησίας. Κι εδώ συναγωνισμός για το ποιός θα φέρει το πιο μεγάλο ξύλο «τον κούζαλο» γιατί η μεγάλη φωτιά πρέπει να διαρκέσει μέχρι πρωϊας.

Τα μεσάνυχτα με το «Δεύτε λάβετε φώς...» όλοι θα ανάψουν τις λαμπάδες από το 'Αγιο Φώς και θα ακολουθήσει η λιτανεία γύρω από την εκκλησία. Ο ιερέας θα διαβάσει το Ευαγγέλιο της Ανάστασης και με το «Χριστός Ανέστη...». Μετά την Λειτουργία ο κόσμος πάει σπίτι του και όλη η οικογένεια θα απολαύσει τη ζεστή σούπα, την αυγολέμονη ή την μαγειρίτσα, και την βραστήν όρνιθα. Θα τσουγκρίσουν τα κόκκινα αυγά και θα είναι νικητής όποιου το κόκκινο αυγό μείνει γερό μέχρι το τέλος. Το γερό αυγό ο νικητής θα το φυλάξει ολόχρονα. Και βέβαια η φλαούνα έχει στο τραπέζι την τιμητική της θέση.

Η Δεύτερη Ανάσταση (Εσπερινός της Αγάπης) θα γίνει το απόγευμα της Κυριακής. Σε πολλούς ναούς, ιδίως στην Αρχιεπισκοπή και στις Μητροπόλεις, η ακολουθία γίνεται το πρωί και το Ευαγγέλιο διαβάζεται σε γλώσσες. Η ακολουθία αυτή δίνει την ευκαιρία της συμφιλίωσης και της αδελφοσύνης. Οι χωριανοί και οι ενορίτες ανταλλάσσουν ασπασμούς και το φιλί της αγάπης. Συνοδευτικά Έθιμα του Εσπερινού είναι η λιτανεία των Εικόνων και ο χορός, που αρχίζει με τραγούδια και κάποτε τον σύρει ο ίδιος ο παπάς.

Το απόγευμα της Κυριακής κλείνει συνήθως το κάψιμο του Ιούδα, έθιμο σχεδόν Πανελλήνιο. Στη Κύπρο όμως τα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας έφτιαχναν το είδωλο του Ιούδα σατυρίζοντας τους ξένους και τον έντυναν σαν σύγχρονο της εποχής 'Αγγλο με το ημίψηλο καπέλο και το μπαστούνι του.

Την Κυριακή του Πάσχα τρώνε κρέας, ψητό αρνί, το οποίο ήταν και είναι απαραίτητο στο πασχαλινό τραπέζι.
'Αλλα κυπριακά εδέσματα του Πάσχα είναι:

- Η Αυκωτή από ζυμάρι σχήμα θήκης με κόκκινα αυγά.
-Η Πασκιά, Πασχαλινή πίτα με γέμιση. Οι «πασκιές», πήραν το όνομά τους από το Πάσχα. Η γέμισή τους αποτελείται από μικρά κομμάτια τηγανισμένου κρέατος, αρνιού ή εριφιού, με κανέλα, πιπέρι και κρεμμύδια, ανακατεμένου με «φουκό» (γέμιση) των «φλαούνων»
-Το Πασχαλινό πουργούρι με κατσίκι. Πρόκειται για επιβίωση του πανάρχαιου χριστιανικού εθίμου των συμποσίων-αγαπών σε χωριά της κυπριακής υπαίθρου. Στο χωριό 'Αγιος Δημήτριος Μαραθάσας καταγράφεται από τον Κ. Κοκκινόφτα (1989, 38) ότι την Κυριακή του Πάσχα, οι κάτοικοι αφού παρακολουθούσαν την λειτουργία της Ανάστασης και μεταλάμβαναν, συγχωρώντας ο ένας τον άλλο μαζεύονταν όλοι στην αυλή της εκκλησίας όπου κάθονταν σε κοινό τραπέζι και διασκέδαζαν μέχρι αργά. Κάθε οικογένεια πήγαινε στην εκκλησία με καλάθια που περιείχαν παξιμάδια, φλαούνες, χαλούμια, αυγά κόκκινα. Ο παπάς τα ευλογούσε διαβάζοντας ειδική ευχή, την «ευχή των καλαθιών». Το έθιμο αυτό έχει πλέον εξαλειφθεί από τα χωριά της υπαίθρου.

Από τα πιο γνωστά πασχαλινά παιχνίδια είναι «οι Σούσες», ή «Κούνιες» έχει τη ρίζα του στην Αρχαία Αθήνα. Πάρα πολύ γνωστά ήσαν τα τραγούδια της σούσας, ωραιότατα δίστιχα, κατά το πλείστον ερωτικά.

Τελευταίες Ειδήσεις της κατηγορίας

«Ο Φιλίππων Νεαπόλεως και Θάσου Προκόπιος σαράντα έτη στο τιμόνι της Αποστολικής μας Μητροπόλεως»

19 Δεκ '14, 16:26

Μέ συναισθήματα ἰδιαίτερης συγκίνησης πληροφορήθηκα ἀπό τά ΜΜΕ τῆς ἀγαπημένης μου πατρίδας περί τῆς προγραμματισμένης ἐκδἠλωσης γιά νά τιμηθοῦν τά 40 χρόνια ἀρχιερατείας τοῦ οἰακοστρόφου τῆς Ἀποστολικῆς μας Μητροπόλεως Φιλίππων Νεαπόλεως καί Θάσου κ.κ. ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ. Φτερουγισθείσης δέ τῆς ψυχῆς μου αὐθορμήτως αἰσθάνθηκα τήν ἀδήριτη ἀνάγκη νά καταθέσω λίγες σκέψεις ὡσάν ἀντίδωρον τῆς ὑψηλῆς δωρεᾶς πού χάρισε στήν ταπεινότητά μου, τουτέστιν αὐτῆς τῆς Ἱερωσύνης, καί δή καί στούς δύο βαθμούς τοῦ Διακόνου καί τοῦ Πρεσβυτέρου ὁ τιμώμενος Μητροπολίτης μας καί Γέροντάς μου. Μετέτρεψε σέ πράξη τό παιδικό μου ὄνειρο, αὐτοῦ τοῦ Ἱερέως.

Περισσότερα »

Σαράντα χρόνια ποιμαντικής διακονίας του Μητροπολίτη Φιλίππων Προκοπίου

19 Δεκ '14, 16:16

Με την χάρη του παναγάθου Θεού συμπληρώνονται τούτο το έτος σαράντα έτη ποιμαντορίας του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας κ.Προκοπίου. Η μακρά καί αγλαόκαρπος τούτων των σαράντα χρόνων ποιμαντορίας του Σεβασμιωτάτου Mητροπολίτου μας, αποτελεί χρόνο διακονίας αφιερωμένης στην υπηρεσία του Θεού και την διακονία του ανθρώπου.

Περισσότερα »

Φτάσε όπου δεν μπορείς!

18 Δεκ '14, 15:17

Απογευματινό της 17ης Δεκεμβρίου 2014. Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης (ΟΑΚ). Οι πρώτες ετοιμασίες… Καλώδια, βιβλία, μουσικοί! Σκηνικό τόσο απλό αλλά πλήρης. Η παράσταση αρχίζει… Τον ρόλο του Καζαντζάκη υποδύεται ο Τάκης Χρυσικάκος. «Αναφορά στον Γκρέκο»· το τελευταίο έργο του μεγάλου Ελληνα-Κρητικού συγγραφέα. Ένα είδος πνευματικής αυτοβιογραφίας ή, όπως τη χαρακτηρίζει ο ίδιος ο Νίκος Καζαντζάκης, μια «αναφορά» με τη στρατιωτική έννοια του όρου, σχετικά με τους στόχους του και τις προσπάθειές του.

Περισσότερα »

Χριστός Γεννάται.Τώρα!

18 Δεκ '14, 11:41

Σε λίγες μέρες αγαπητοί μου αδελφοί θα εορτάσουμε την μεγάλη εορτή των Χριστουγέννων, τον ερχομό του Χριστού στον κόσμο. Αλήθεια έχουμε αναλογισθεί πόσο μεγάλο γεγονός είναι αυτό ; Ο ποιητής του Ουρανού και της Γής, Αυτός που στο νεύμα Του και μόνο τρέμουν τα σύμπαντα, καταδέχεται να λάβει την ανθρώπινη φύση μας, στο φτωχό σπήλαιο της Βηθλεέμ. Ο λόγος ; Για μια δεύτερη ευκαιρία… Για να έχουμε εμείς ξανά την δυνατότητα και την προοπτική του Παραδείσου.

Περισσότερα »

Αποκαλυπτήρια ανδριάντα του Οικουμενικού Πατριάρχη Ιωακείμ Γ΄ (1834-1912)

9 Δεκ '14, 15:26

Την Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2014 ολοκληρώθηκαν οι εκδηλώσεις μνήμης για τον από Θεσσαλονίκης αοίδιμο Οικουμενικό Πατριάρχη Ιωακείμ Γ΄ τον Μεγαλοπρεπή με τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα του στο προαύλιο της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Περισσότερα »
ΠΡΟΣΦΑΤΑ
ΔΗΜΟΦΙΛΗ
WORLD
Σήμερα
Εβδομάδας
Μήνας
Τελετή Μηνύματος εψηφισμένου Επισκόπου Νιτρίας Νεοφύτου Στoν νουνεχή οιακοστρόφο της εν Φιλίπποις του Χριστού Εκκλησίας Η σκυταλοδρομία της πίστης Η δημιουργία του νέου λαού του Θεού Μήνυμα ειρήνευσης και καταλλαγής από τον Οικουμενικό Πατριάρχη με την ευκαιρία της εορτής των Χριστουγέννων Ενθρόνιση Μητροπολίτη Πηλουσίου από τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας (ΦΩΤΟ) Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ι.Αρχιεπισκοπής Κρήτης 1ο Διενοριακό Πρωτάθλημα Πινγκ Πονγκ από τα Κατηχητικά των Γιαννιτσών O Μητροπολίτης Πατρών στην Ορκωμοσία των αποφοίτων του τμήματος Λογιστικής Σχολής του Τ.Ε.Ι. Πατρών Προετοιμάζομαι για τα Χριστούγεννα μέσα από τους ύμνους Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος: «Ο άνθρωπος είναι αναντικατάστατος» Η σημασία της Γεννήσεως του Χριστού για τον σημερινό άνθρωπο Δημητριάδος Ιγνάτιος: «Πράξη βίας κατά των μαθητών η έξωση των Κληρικών από τα σχολεία» H Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου απέκτησε καθεστώς Ερευνητικού Κέντρου Ανταποκρίθηκε ο πιστός λαός της Ι.Μ.Σερρών και Νιγρίτης στον Έρανο της Αγάπης «Ο Φιλίππων Νεαπόλεως και Θάσου Προκόπιος σαράντα έτη στο τιμόνι της Αποστολικής μας Μητροπόλεως» Σαράντα χρόνια ποιμαντικής διακονίας του Μητροπολίτη Φιλίππων Προκοπίου Μητροπολίτης Πειραιώς: «Η ψυχή του Έλληνα δεν νικιέται. Τραβάει μπροστά» Επίσκεψη του Μητροπολίτου Γλυφάδας Παύλου στους ασθενείς του Γενικού Νοσοκομείου Ασκληπιείο Βούλας Η τέλεση των αρχαίων θείων Λειτουργιών και η Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. (VIDEO)
12 Μαι '11: Ο Μητροπολίτης Καπιτωλιάδος Ησύχιος για όλους όσοι επιβουλεύονται τα δίκαια του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων
«Οικουμενικό Πατριαρχείο και Πολιτικές Δυνάμεις»
Αρχιμ. Ευαγγέλου Στ. Υφαντίδη
ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Για τον άνθρωπο που συγκίνησε με τη χειροτονία του του Νίκου Παπαχρήστου ΑΠΟΨΕΙΣ Καυκασιανό αδιέξοδο ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΖΩΗ Ημερίδα στο Ιερό Κοινόβιο Πενταλόφου Παιονίας Κιλκίς για την κρίση (ΦΩΤΟ) ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Ουγκάντα: Η μόνη απάντηση είναι πως ο Θεός είναι σίγουρα εκεί, βοηθάει κ... ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ Ιερά Παράκληση στο Μυργιάλι του Ταΰγετου ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ Ο κίνδυνος της ειδωλολατρίας σήμερα

Εορτολόγιο

σήμερα
Κυρ 21 Δεκ 2014

Μαρτύρων Ιουλιανής και των συν αυτή 500 εν Νικομήδεια (+304), Θεμιστοκλέους (+251), Οσίου Πέτρου μητροπολίτου πάσης Ρωσίας του θαυματουργού
www.synaxari.gr
Γραφτείτε στο newsletter μας για να λαμβάνετε τις σημαντικότερες ειδήσεις της εβδομαδας στο email σας.